भारताच्या निर्यात क्षेत्रात MSME उद्योगांचे योगदान वेगाने वाढत आहे. २०२४-२५ मध्ये या क्षेत्राची निर्यात **₹12.39 लाख कोटींवर** पोहोचली असून, आता **१.७३ लाखांहून अधिक** फर्म्स जागतिक स्तरावर व्यापार करत आहेत.
निर्यातीतील मोठी वाढ
भारतीय लघू आणि मध्यम उद्योगांनी (MSME) जागतिक बाजारपेठेत आपली पकड मजबूत केली आहे. अधिकृत आकडेवारीनुसार, २०२४-२५ या आर्थिक वर्षात या क्षेत्राची एकूण निर्यात ₹12.39 लाख कोटी झाली आहे, जी २०२०-२१ मध्ये केवळ ₹3.95 लाख कोटी होती. निर्यातीत सहभागी होणाऱ्या कंपन्यांची संख्या सुद्धा ५२,८०० वरून थेट १,७३,००० च्या पुढे गेली आहे.
वाढीची प्रमुख कारणे
या प्रगतीमागे डिजिटल क्रांती आणि सुधारलेली लॉजिस्टिक्स यंत्रणा कारणीभूत आहे. वर्ल्ड बँकेच्या लॉजिस्टिक्स परफॉर्मन्स इंडेक्समध्ये भारत ३८ व्या स्थानावर पोहोचल्यामुळे माल वाहतुकीचा खर्च आता अधिक नियंत्रणात आला आहे. तसेच, Walmart Vriddhi सारख्या उपक्रमांनी हजारो लघुउद्योजकांना डिजिटल ऑपरेशन्सचे प्रशिक्षण दिले आहे, ज्यामुळे परदेशी खरेदीदारांपर्यंत पोहोचणे सोपे झाले आहे.
आव्हाने आणि गुंतवणुकीची संधी
क्षेत्राचे विश्लेषण करताना एक गोष्ट प्रकर्षाने जाणवते - एकूण निर्यातीपैकी तब्बल ४०% हिस्सा केवळ मध्यम आकाराच्या उद्योगांकडून येतो, जे एकूण MSME च्या अवघे ०.३% आहेत. याचा अर्थ, सूक्ष्म (Micro) उद्योगांना वाढवण्यासाठी अजून खूप वाव आहे.
गुंतवणूकदारांनी हे लक्षात घेतले पाहिजे की, स्केल वाढवताना कंपन्यांना वर्किंग कॅपिटल, क्रेडिट ॲक्सेस आणि पेमेंटमधील विलंब यांसारख्या समस्यांचा सामना करावा लागतो. सरकार 'MSME Samadhaan' पोर्टलद्वारे यावर उपाय शोधत असले तरी, आंतरराष्ट्रीय गुणवत्तेचे निकष पूर्ण करणे हे या छोट्या कंपन्यांसाठी मोठे आव्हान आहे. लॉजिस्टिक्स, फिनटेक आणि शिपिंग क्षेत्रात काम करणाऱ्या कंपन्यांसाठी ही एक मोठी संधी असू शकते, कारण या लहान उद्योगांना आता ट्रेड फायनान्स आणि डिजिटल ट्रान्झॅक्शन सपोर्टची गरज मोठ्या प्रमाणावर भासत आहे.