भारताची आर्थिक स्थिती: आयात वाढली, व्यापारी तूट विक्रमी; मान्सूनचे संकट गडद!

आयात वाढली, व्यापारी तूट विक्रमी

आर्थिक वर्ष 2026 मध्ये भारताचा मर्चेंडाइज व्यापार तूट 333.2 अब्ज डॉलरवर पोहोचली, जी मागील वर्षीच्या 283.5 अब्ज डॉलरपेक्षा मोठी वाढ दर्शवते. याचे मुख्य कारण म्हणजे आयातीत झालेली मोठी वाढ. आयात 775 अब्ज डॉलरवर पोहोचली, तर निर्यात केवळ 441.7 अब्ज डॉलर राहिली.

प्रमुख आयातींमध्ये सोने 25%, इलेक्ट्रॉनिक्स 17.9%, यंत्रसामग्री 15.8% आणि तेल व सोने वगळता इतर वस्तूंची आयात 10.9% ने वाढली. देशांतर्गत ग्राहकांची मजबूत मागणी पाहता, इलेक्ट्रॉनिक्स आयातीने 100 अब्ज डॉलरचा टप्पा ओलांडून 116.17 अब्ज डॉलर गाठले. सोन्याची आयातही उच्च किमतींमुळे विक्रमी 71.98 अब्ज डॉलर राहिली.

सेवा क्षेत्रातील 213.9 अब्ज डॉलरच्या सरप्लसमुळे एकूण व्यापार तूट 119.3 अब्ज डॉलरवर मर्यादित राहिली.

मान्सूनचा फटका बसण्याची शक्यता

दुसरीकडे, कृषी क्षेत्रात मोठे आव्हान उभे राहिले आहे. भारतीय हवामान खात्याने (India Meteorological Department) मान्सून सरासरीपेक्षा 92% राहण्याचा अंदाज वर्तवला आहे, जो किमान 25 वर्षांतील सर्वात कमी सुरुवातीचा अंदाज आहे. यातील 50-60% शेतजमीन सिंचनावर अवलंबून असल्याने, खरीप हंगामातील पिकांचे उत्पादन पूर्णपणे पावसावर अवलंबून आहे. मागील कमी मान्सूनच्या वर्षांमध्ये कृषी उत्पादनात घट झाली होती.

याचा थेट परिणाम शेतकऱ्यांचे उत्पन्न, ग्रामीण भागातील खर्च आणि जीवनावश्यक वस्तूंच्या मागणीवर होऊ शकतो. तसेच, पाणी संसाधनांवरही ताण येऊ शकतो.

आर्थिक वाढ आणि महागाईचा अंदाज

विविध संस्थांनी FY27 मध्ये भारताच्या GDP वाढीचा अंदाज कमी केला आहे. मूडीज (Moody's) ने 6%, जागतिक बँकेने (World Bank) 6.6% आणि IMF ने 6.5% वाढीचा अंदाज वर्तवला आहे. पश्चिम आशियातील संघर्षामुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेची गती मंदावली असून ऊर्जा किमती वाढल्याने महागाईचा धोका वाढला आहे.

FY27 मध्ये महागाई 2.4% (FY26) वरून 4.8-4.9% पर्यंत वाढण्याचा अंदाज आहे. यामुळे रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (Reserve Bank of India) धोरणात्मक दर स्थिर ठेवू शकते किंवा वाढवू शकते.

निर्यातीवर जागतिक मंदीचा परिणाम

जागतिक मागणीतील कमकुवतपणामुळे भारताच्या निर्यातीवरही परिणाम झाला आहे. मार्च 2026 मध्ये निर्यातीत 7.3% घट झाली. FY27 मध्ये जागतिक मागणी आणखी मंदावण्याची शक्यता आहे, ज्यामुळे निर्यातीवर दबाव वाढेल.

व्यापारी तुटीचा रुपयावर परिणाम

वाढत्या व्यापार तुटीमुळे भारतीय रुपयावर (Indian Rupee) दबाव येण्याची शक्यता आहे. Commerzbank च्या अंदाजानुसार, व्यापार तुटीत दर 10 अब्ज डॉलरची वाढ झाल्यास रुपया 1.5-2% पर्यंत घसरू शकतो. रुपया घसरल्यास आयात महाग होईल, ज्यामुळे इंधन आणि कच्च्या मालाच्या किमती वाढून महागाई वाढेल.