भारताची अर्थव्यवस्था जोमात! आर्थिक वर्ष २०२५-२६ च्या तिसऱ्या तिमाहीत GDP वाढीचा दर **7.8%**

नवीन आकडेवारी आणि आर्थिक गती

आर्थिक वर्ष २०२५-२६ च्या तिसऱ्या तिमाहीसाठी (Q3 FY2025-26) भारताच्या GDP मध्ये 7.8% ची मजबूत वाढ दिसून आली आहे. यासोबतच, संपूर्ण आर्थिक वर्षासाठी FY2025-26 चे सुधारित अंदाज देखील जाहीर झाले आहेत. यानुसार, रिअल जीडीपी वाढ 7.6% राहण्याचा अंदाज आहे, तर नॉमिनल जीडीपी वाढ 8.6% असेल. 2022-23 या नवीन बेस इयरवर आधारित GDP सिरीजमुळे अर्थव्यवस्थेच्या सद्यस्थितीचे अधिक अचूक चित्र समोर येत आहे.

जागतिक स्तरावर भारताचे स्थान

जागतिक अर्थव्यवस्थेच्या तुलनेत भारताची वाढ लक्षणीय आहे. जिथे अमेरिकेच्या GDP मध्ये 1.4% वाढ झाली, चीनमध्ये 4.5% वाढीची नोंद झाली, तर युरोझोनने 0.3% ची वाढ दर्शवली. अशा परिस्थितीत, भारत या प्रमुख अर्थव्यवस्थांपेक्षा खूप पुढे आहे. गोल्डमन सॅक्स सारख्या संस्थांनी २०२६ मध्ये भारताची रिअल जीडीपी वाढ 6.9% राहण्याचा अंदाज वर्तवला आहे, जो जागतिक सरासरीपेक्षा जास्त आहे.

क्षेत्रांनुसार कामगिरी आणि गुंतवणुकीचे कल

भारताच्या वाढीचे मुख्य इंजिन हे सेवा क्षेत्र (Services Sector) राहिले आहे, ज्यामध्ये FY26 मध्ये 9.1% वाढ अपेक्षित आहे. उत्पादन (Manufacturing) आणि बांधकाम (Construction) क्षेत्रांची वाढ 7% आणि कृषी क्षेत्राची वाढ 3.1% राहण्याचा अंदाज आहे. २०२५ मध्ये शेअर बाजारात सार्वजनिक क्षेत्रातील बँका (Public Sector Banks) 28% पेक्षा जास्त वाढीसह आघाडीवर होत्या, त्यानंतर मेटल आणि ऑटो क्षेत्रांचा क्रमांक लागतो. याउलट, फार्मा आणि FMCG सारखे क्षेत्र मागे पडले. यातून स्पष्ट होते की गुंतवणूकदार कोणत्या क्षेत्रांना प्राधान्य देत आहेत.

महागाई आणि धोरणात्मक निर्णय

भारतातील महागाई (Inflation) नियंत्रणात राहिली आहे. जानेवारी २०२६ मध्ये ग्राहक किंमत निर्देशांक (CPI) 2.75% होता, जो रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाच्या (RBI) मर्यादेत आहे. या अनुकूल परिस्थितीमुळे RBI ने व्याजदर कमी केले आहेत. डिसेंबर २०२५ पर्यंत रेपो रेट 5.25% पर्यंत खाली आणला गेला, ज्यामुळे कर्ज घेणे आणि गुंतवणूक करणे सोपे झाले. सरकारने FY2026-27 च्या अर्थसंकल्पात वित्तीय तूट (Fiscal Deficit) GDP च्या 4.4% पर्यंत मर्यादित ठेवण्याचे लक्ष्य ठेवले आहे. मात्र, २०२७ पर्यंत अन्नधान्याच्या किमतींमुळे ग्राहक महागाई 4.3% पर्यंत वाढण्याची शक्यता आहे, ज्यावर लक्ष ठेवावे लागेल.

बेस इयर बदलांचा ऐतिहासिक संदर्भ

GDP मोजण्यासाठी बेस इयर बदलणे भारतात नवीन नाही. या बदलांमुळे अर्थव्यवस्थेतील संरचनात्मक बदल दर्शविले जातात आणि वाढीचे आकडे अधिक अचूकपणे मांडले जातात. 2011-12 च्या बेस इयरवरून 2022-23 वर येणे हे सेवा क्षेत्र, डिजिटायझेशन आणि आधुनिक आर्थिक क्रियाकलापांमधील प्रगती दर्शवते.

चिंतेचे मुद्दे आणि भविष्यातील आव्हाने

• नवीन GDP सिरीजमुळे आकडेवारीत काही काळ गोंधळ निर्माण होऊ शकतो, ज्यामुळे अर्थव्यवस्थेतील काही कमकुवत दुवे लपले जाऊ शकतात.
• बँकिंग, मेटल आणि ऑटो सारख्या क्षेत्रांतील वाढ मजबूत असली तरी, ती किती टिकाऊ आहे, हा प्रश्न आहे.
• FY2027 पर्यंत महागाई 4.3% पर्यंत वाढल्यास, RBI ला व्याजदर कपात करणे अवघड होऊ शकते.
• जागतिक व्यापारातील अनिश्चितता आणि अमेरिकेच्या व्यापार धोरणांचा निर्यातीवर परिणाम होऊ शकतो.
• सरकारच्या वाढत्या खर्चामुळे चालू खात्यातील तूट (Current Account Deficit) $37 बिलियन पर्यंत वाढण्याची शक्यता आहे, जी एक चिंतेची बाब आहे.

पुढील दिशा

पुढील काळात, भारत 6.6% ते 7.8% दरम्यान GDP वाढीचा दर कायम ठेवेल असा अंदाज आहे. देशांतर्गत मागणी, सरकारी गुंतवणूक आणि संरचनात्मक सुधारणा यावर हे अवलंबून असेल. मात्र, जागतिक भू-राजकीय तणाव, व्यापार धोरणांमधील अनिश्चितता आणि महागाईवर नियंत्रण ठेवणे ही आव्हाने Remains key.