भारताचा परकीय चलन साठा (Forex Reserves) मागील आठवड्यात **$10.5 अब्ज डॉलर्सने** वाढून **$692.9 अब्ज डॉलर्सपर्यंत** पोहोचला आहे. जानेवारी **2026** नंतरची ही सर्वात मोठी साप्ताहिक वाढ आहे. रिझर्व्ह बँकेच्या विशेष योजनांमुळे (Special Deposit Schemes) झालेली ही वाढ, भारताची चलन अस्थिरता (Currency Volatility) हाताळण्याची क्षमता वाढवते. आता गुंतवणूकदारांचे लक्ष या गोष्टीकडे लागले आहे की, जागतिक आर्थिक अनिश्चिततेच्या पार्श्वभूमीवर हा साठा फेब्रुवारी **2026** मधील **$728.5 अब्ज डॉलर्स**चा उच्चांक मोडतो का.
परकीय चलन साठा विक्रमी पातळीवर!
31 जुलै 2026 रोजी भारताचा परकीय चलन साठा (Forex Reserves) $692.9 अब्ज डॉलर्सवर पोहोचला आहे. या आठवड्यात साठ्यात $10.5 अब्ज डॉलर्सची वाढ झाली, जी जानेवारी 2026 नंतरची सर्वाधिक वाढ आहे. गेल्या काही आठवड्यांपासून साठ्यात सातत्याने वाढ होत असून, यामुळे देशाला बाह्य धक्क्यांविरुद्ध (External Shocks) आर्थिक सुरक्षा कवच (Financial Buffer) तयार करण्यास मदत झाली आहे.
RBI ची विशेष योजना ठरली यशस्वी!
या वाढीमागे रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाची (RBI) परकीय भांडवल आकर्षित करण्याची धोरणात्मक भूमिका आहे. विशेषतः, अनिवासी भारतीयांसाठी (Non-Resident Indians) आणलेल्या फॉरेन करन्सी डिपॉझिट स्कीमने (Foreign Currency Deposit Scheme) $36.7 अब्ज डॉलर्स जमवले आहेत. या परकीय चलनामुळे RBI ला चलन बाजारात (Currency Market) हस्तक्षेप करण्याची अधिक ताकद मिळाली आहे. मोठ्या प्रमाणात परकीय चलन साठा राखल्याने, RBI जागतिक बाजारातील अस्थिरतेमुळे रुपयाच्या मूल्यात होणारे अचानक बदल कमी करू शकते.
साठ्यातील वाढीचे घटक
या वाढीमध्ये परकीय चलन मालमत्तेचा (Foreign Currency Assets) वाटा सर्वाधिक असून, त्यात $8.75 अब्ज डॉलर्सची वाढ झाली आहे. सोन्याच्या साठ्यातही $1.69 अब्ज डॉलर्सची वाढ झाली आहे. या एकत्रित वाढीमुळे एकूण साठा फेब्रुवारी 2026 मध्ये गाठलेल्या $728.5 अब्ज डॉलर्सच्या ऐतिहासिक उच्चांकाच्या जवळ पोहोचला आहे.
पुढे काय?
परकीय चलन साठ्यात वाढ होणे हे मॅक्रो-इकॉनॉमिक स्थैरासाठी (Macro-economic Stability) सकारात्मक असले तरी, नवीन उच्चांक गाठणे सोपे नाही. अर्थतज्ज्ञांच्या मते, RBI अनेकदा रुपयाचे संरक्षण करण्यासाठी आणि बाजारात हस्तक्षेप करण्यासाठी या साठ्याचा वापर करते, ज्यामुळे साठ्यात घट होऊ शकते.
याशिवाय, येत्या काही महिन्यांत भू-राजकीय तणाव (Geopolitical Tensions), विशेषतः पश्चिम आशियातील परिस्थिती आणि जागतिक कच्च्या तेलाच्या किमतीतील चढ-उतार यासारखे बाह्य घटक देखील साठ्यावर परिणाम करू शकतात. तेलाच्या किमती वाढल्यास आयात खर्च वाढू शकतो, ज्यामुळे डॉलर साठ्याचा वापर करावा लागू शकतो. तसेच, डॉलर व्यतिरिक्त इतर चलनांच्या (उदा. युरो, येन) मूल्यातील बदलांचाही एकूण साठ्याच्या मूल्यावर परिणाम होऊ शकतो. RBI ची विशेष चलन स्वॅप सुविधा (Currency Swap Facility) सप्टेंबर अखेरपर्यंत सुरू राहणार असल्याने, बाजाराचे लक्ष यावर असेल की या सातत्यपूर्ण गुंतवणुकीमुळे RBI ला डॉलर विक्री आणि बाजारातील हस्तक्षेपाचा दबाव पार करून साठा नवीन उच्चांकावर नेता येईल का.