भारताच्या परकीय चलन साठ्यात (Forex Reserves) मोठी वाढ झाली आहे. ३१ जुलै २०२६ पर्यंत हा साठा **$692.9 अब्ज डॉलर्स** पर्यंत पोहोचला आहे, जो गेल्या तीन महिन्यांतील सर्वोच्च आहे. विशेषतः, रिझर्व्ह बँकेच्या (RBI) एका विशेष योजनेमुळे यात मोठी वाढ झाली असून, रुपयाला जागतिक अस्थिरतेपासून संरक्षण मिळाले आहे.
परकीय चलन साठ्यात सहा महिन्यांतील सर्वात मोठी साप्ताहिक वाढ!
आकडेवारीनुसार, भारताच्या परकीय चलन साठ्यात एका आठवड्यात तब्बल $10.5 अब्ज डॉलर्सची वाढ झाली असून, हा साठा $692.9 अब्ज डॉलर्सवर पोहोचला आहे. गेल्या सहा महिन्यांतील ही सर्वात मोठी साप्ताहिक वाढ आहे. या वाढीमुळे देशाची बाह्य आर्थिक स्थिरता (External Financial Stability) सांभाळण्याची क्षमता वाढली आहे.
RBI च्या योजनेचा मोठा हातभार!
या झपाट्याने झालेल्या वाढीचे मुख्य कारण म्हणजे रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाने (RBI) जूनमध्ये सुरू केलेली एक विशेष फॉरेन करन्सी डिपॉझिट (FCNR) योजना. या योजनेअंतर्गत बँकांनी आतापर्यंत सुमारे $36.7 अब्ज डॉलर्स जमा केले आहेत. परकीय भांडवल आकर्षित करणे आणि पेमेंट बॅलन्स सुधारणे हा या योजनेचा उद्देश आहे. तसेच, बँकांना प्रोत्साहन देण्यासाठी RBI ने ३० सप्टेंबर २०२६ पर्यंत झिरो-कॉस्ट हेजिंग सुविधा (Zero-Cost Hedging Facility) देखील दिली आहे.
रुपयासाठी मजबूत संरक्षण कवच!
या वाढलेल्या परकीय चलन साठ्यामुळे आता भारताकडे 10 महिन्यांपेक्षा जास्त काळासाठी आयात (Import Cover) करण्याची क्षमता आहे. तसेच, बाह्य कर्जासाठी 90.8% चे संरक्षण (External Debt Cover) उपलब्ध आहे. याचा अर्थ, जागतिक स्तरावर तेलाच्या किमतींमधील चढ-उतार किंवा भू-राजकीय तणावामुळे रुपयावर येणारा दबाव हाताळण्यासाठी RBI अधिक सक्षम झाले आहे.
रुपयाची वाटचाल आणि RBI चे धोरण
या सुधारणांनंतरही, रुपयाची वाटचाल आव्हानात्मक जागतिक परिस्थितीत सुरू आहे. ५ ऑगस्ट २०२६ रोजी, रुपया अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत 95.07 च्या आसपास व्यवहार करत होता. याचदरम्यान, RBI च्या मॉनेटरी पॉलिसी कमिटीने (MPC) रेपो रेट 5.25% वर कायम ठेवण्याचा निर्णय घेतला आहे. व्याजदर स्थिर ठेवण्याच्या या निर्णयामुळे महागाई नियंत्रणात ठेवण्यासोबतच आर्थिक विकासाला चालना देण्यावर RBI चा भर असल्याचे दिसून येते.
भविष्यातील आव्हाने!
आता बाजाराची नजर सप्टेंबरमध्ये झिरो-कॉस्ट हेजिंग सुविधा संपल्यानंतर या गुंतवणुकीची (Inflows) शाश्वतता तपासण्यावर असेल. तसेच, जागतिक अनिश्चितता आणि आंतरराष्ट्रीय तरलता (International Liquidity) परिस्थितीत होणारे बदल लक्षात घेता, RBI या वाढलेल्या साठ्याचा वापर चलन अस्थिरता (Currency Volatility) कशी नियंत्रित करण्यासाठी करते, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.