खतांवरील सबसिडीचा भार वाढणार? सरकारचं बजेट ओव्हरशूट होण्याची शक्यता

Detailed Coverage

खत सबसिडी: सरकारपुढील वाढते आव्हान

आर्थिक वर्ष 2026-27 साठी सरकारने खत सबसिडीसाठी ₹1.8 लाख कोटी बजेटमध्ये तरतूद केली आहे. मात्र, चालू आर्थिक वर्षाच्या पहिल्या साडेतीन महिन्यांतच सरकारने तब्बल ₹70,709 कोटी सबसिडीपोटी खर्च केले आहेत. हा आकडा वार्षिक बजेटच्या जवळपास 40% आहे. यामुळे सरकारवरील आर्थिक ताण वाढण्याची शक्यता आहे, कारण वर्षाच्या अखेरीस हा खर्च अंदाजित बजेटपेक्षा जास्त होण्याची दाट चिन्हे आहेत.

आंतरराष्ट्रीय बाजाराचा परिणाम

या वाढत्या खर्चाचं मुख्य कारण म्हणजे खतं आणि त्यांच्या कच्च्या मालाच्या वाढलेल्या आंतरराष्ट्रीय किमती. पश्चिम आशियातील संघर्षामुळे पुरवठा साखळीत (Supply Chain) मोठे अडथळे निर्माण झाले आहेत. यामुळे युरिया (Urea) आणि डाय-अमोनियम फॉस्फेट (DAP) सारख्या खतांच्या किमतीत मोठी वाढ झाली आहे. गेल्या महिन्यात युरियाची किंमत $572 प्रति टन होती, जी जून 2025 च्या तुलनेत 45% जास्त आहे. आंतरराष्ट्रीय बाजारात खतं इतकी महाग झाली असली तरी, शेतकऱ्यांना मात्र ती नियंत्रित दरातच मिळत आहेत.

शेतकऱ्यांसाठी दरात स्थिरता

शेतकऱ्यांचं हित जपण्यासाठी, सरकारने आंतरराष्ट्रीय बाजारातील दरवाढीचा बोजा त्यांच्यावर पडू दिलेला नाही. युरियाची 45 किलोची बॅग शेतकऱ्यांना आजवर ₹266.50 या दरातच मिळत आहे, जी मार्च 2018 पासून बदललेली नाही. जर ही किंमत आंतरराष्ट्रीय बाजाराप्रमाणे वाढली असती, तर एका बॅगची किंमत ₹4,000 पेक्षा जास्त झाली असती. त्याचप्रमाणे, 50 किलोच्या DAP बॅगची नियंत्रित किंमत ₹1,350 आहे. ही तफावत सरकारला स्वतःच भरावी लागत असल्याने, राष्ट्रीय तिजोरीवर याचा मोठा भार पडत आहे.

पुरवठा साखळीत बदल आणि आत्मनिर्भरतेचा प्रयत्न

खतांसाठी आयातीवरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी, केमिकल्स आणि फर्टिलायझर्स मंत्रालय (Ministry of Chemicals and Fertilizers) आता नवीन आणि विश्वसनीय पुरवठादार शोधण्यावर भर देत आहे. यासाठी परदेशातील भारतीय दूतावासांशी (Indian Missions) संपर्क साधला जात आहे. तसेच, देशांतर्गत युरिया उत्पादनात वाढ करण्यावरही जोर दिला जात आहे, जेणेकरून आयातीवरील अवलंबित्व कमी होईल. गुंतवणूकदारांसाठी, आगामी तिमाहीचे सबसिडी आकडे आणि सरकारचे सुधारित अंदाज महत्त्वाचे ठरणार आहेत. देशांतर्गत उत्पादन क्षमता वाढीचा वेग कसा राहतो, यावरही लक्ष ठेवावे लागेल.