भारतातील कारखानदारीची गती मंदावली! जानेवारीत ग्रोथ घसरली, मागणीवर प्रश्नचिन्ह

जानेवारी 2026 मधील आकडेवारीने भारतीय अर्थव्यवस्थेच्या गतीवर मोठा प्रश्नचिन्ह निर्माण केले आहे. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) कडून व्याजदर स्थिर ठेवल्यानंतरही आणि आर्थिक वर्षासाठी सकल राष्ट्रीय उत्पादन (GDP) वाढीचा अंदाज चांगला असूनही, औद्योगिक उत्पादनात लक्षणीय घट नोंदवली गेली.

मागणीतील खीळ ठरली मुख्य कारण

भारताचा इंडेक्स ऑफ इंडस्ट्रियल प्रोडक्शन (IIP) जानेवारी 2026 मध्ये वर्ष-दर-वर्ष 4.8% ने वाढला, जो डिसेंबरमधील 7.8% वाढीच्या तुलनेत लक्षणीयरीत्या कमी आहे. हा धीमेपणा सर्वच क्षेत्रांमध्ये दिसून आला.

उत्पादन क्षेत्राचे (Manufacturing Sector) उत्पादन केवळ 4.8% वाढले, जे डिसेंबरमधील 5.8% च्या तुलनेत खूपच कमी आहे. खाणकाम क्षेत्राचे (Mining Sector) उत्पादनही 4.3% पर्यंत खाली आले, जे मागील महिन्याच्या 4.4% च्या तुलनेत घसरले आहे. सर्वात चिंताजनक बाब म्हणजे ग्राहकपयोगी वस्तू (Consumer Non-durables) 2.7% नी आकुंचन पावल्या. डिसेंबरमध्ये यात 0.1% ची किरकोळ वाढ झाली होती. हे आवश्यक वस्तूंच्या मागणीत घट दर्शवते, जी सुरुवातीच्या आशावादी अंदाजांपेक्षा वेगळी आहे. विजेच्या उत्पादनात (Electricity Generation) 5.1% वाढ झाली असली तरी, ती एकूण औद्योगिक कमकुवतपणा भरून काढू शकली नाही.

विश्लेषकांचे मत आणि भविष्यातील आव्हाने

या घसरणीपूर्वी, उत्पादन क्षेत्राबद्दलचे अंदाज खूप आशावादी होते. 2025 च्या उत्तरार्धात FICCI च्या सर्वेक्षणात 87% कंपन्यांनी स्थिर किंवा वाढलेले उत्पादन नोंदवले होते आणि 2026 च्या सुरुवातीला ऑर्डर्स वाढण्याची अपेक्षा व्यक्त केली होती. FY26 साठी उत्पादन क्षेत्राची वाढ 7% पर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज होता. परंतु, जानेवारी IIP चे आकडे दर्शवतात की हे अंदाज चुकीचे ठरू शकतात.

जागतिक स्तरावर, 2026 मध्ये पुरवठा साखळीत (Supply Chains) भू-राजकीय तणावामुळे (Geopolitical Tensions) आणि असमान वाढीमुळे (Uneven Growth) खंड पडण्याची शक्यता आहे. यामुळे भारतीय उत्पादकांना निर्यात किंवा आयात खर्चावर परिणाम होण्याची शक्यता आहे. Nifty India Manufacturing Index चे 2025 डिसेंबर अखेरीस 28.64 चे प्राइस-टू-अर्निंग (P/E) गुणोत्तर होते. हे गुणोत्तर सध्याच्या उत्पादन आकडेवारीपेक्षा मजबूत वाढीची अपेक्षा दर्शवते. त्याचप्रमाणे, ऑटोमोबाईल (Automobile) क्षेत्रातील प्रमुख कंपन्यांचे P/E गुणोत्तर 30 च्या वर आहे, तर धातू (Metals) क्षेत्राचे P/E सुमारे 20.8 आहे. ऑटोमोबाईल आणि बेसिक धातूंसारख्या (Basic Metals) क्षेत्रातील सध्याची मंदी, जे पूर्वी मजबूत होते, त्यांच्या मूल्यांकनावर प्रश्नचिन्ह निर्माण करते.

⚠️ नकारात्मक बाजू: मागणीतील सातत्य आणि जागतिक धोके

जानेवारी IIP चे आकडे आधीच्या सकारात्मक भावनांच्या विरोधात आहेत, विशेषतः ग्राहकपयोगी वस्तूंचे आकुंचन. हे सूचित करते की मागणीची समस्या सुरुवातीला वाटत होती त्यापेक्षा अधिक काळ टिकू शकते. यामुळे उत्पादकांसाठी स्टॉक वाढू शकतो आणि नफ्यावर दबाव येऊ शकतो.

जागतिक स्तरावरील आव्हाने, जसे की व्यापारातील खंड पडणे आणि शुल्कांमुळे (Tariffs) वाढणारा खर्च, अशा वातावरणात भारतीय उत्पादकांना, विशेषतः बेसिक धातू आणि ऑटोमोबाईल क्षेत्रातील कंपन्यांना, वाढीचे लक्ष्य गाठणे कठीण जाऊ शकते. ऐतिहासिकदृष्ट्या, अशा IIP घसरणीच्या काळात (उदा. ऑक्टोबर 2025 मध्ये 0.4% वाढ) बाजारात घसरण दिसून आली आहे. जानेवारी 2026 मध्ये Nifty 500 च्या 70% शेअर्समध्ये घट झाली होती, जे औद्योगिक उत्पादनाप्रती बाजाराच्या संवेदनशीलतेवर जोर देते.

RBI ने रेपो रेट 5.25% वर स्थिर ठेवला असला तरी, मागणीतील कमकुवतपणा कायम राहिल्यास तो वाढीला चालना देण्यासाठी पुरेसा ठरू शकत नाही.

भविष्यातील वाटचाल

RBI ने FY26 साठी 7.4% GDP वाढीचा अंदाज व्यक्त केला आहे आणि महागाई (Inflation) नियंत्रणात राहण्याची अपेक्षा आहे. MPC ने व्याजदरात दीर्घकाळ वाढ न करण्याचा संकेत दिला आहे, ज्यामुळे वाढीला चालना मिळेल. मात्र, जानेवारीतील औद्योगिक उत्पादन आकडेवारी सूचित करते की हे लक्ष्य गाठणे अधिक आव्हानात्मक असू शकते. पुढील आकडेवारी हे स्पष्ट करेल की ही घसरण तात्पुरती आहे की औद्योगिक क्रियाकलापांमधील दीर्घकाळच्या मंदीची सुरुवात आहे, ज्यामुळे संपूर्ण आर्थिक पुनर्प्राप्तीवर परिणाम होईल.