RBI विरुद्ध IMF: भारताच्या अर्थव्यवस्थेचे चित्र स्पष्ट की गोंधळलेले?

RBI चा 'गुंतवणूक-आधारित वाढी'वर विश्वास

RBI च्या डेप्युटी गव्हर्नर पूनम गुप्ता यांनी भारताच्या अर्थव्यवस्थेबद्दल एक आशावादी चित्र रंगवले आहे. त्यांच्या मते, भारताची वाढ गुंतवणुकीवर आधारित आहे आणि ती अपेक्षेपेक्षा जास्त वेगाने होत आहे. त्यांनी सांगितले की, अर्थव्यवस्थेची क्षमता वापरण्याची पातळी (capacity utilization) 75.6% पर्यंत पोहोचली आहे, जी दर्शवते की आपण अजूनही वाढीच्या पूर्ण क्षमतेपर्यंत पोहोचलेलो नाही.

गुप्ता यांनी हे देखील स्पष्ट केले की, 4% चा महागाई दर (inflation target) कायम राखणे शक्य आहे आणि वाढीचा वेग टिकवून ठेवता येईल. सार्वजनिक आणि खाजगी क्षेत्रातील गुंतवणूक, तसेच कौशल्ये, डिजिटल तंत्रज्ञान आणि पायाभूत सुविधांमधील प्रगती यामुळे अर्थव्यवस्थेची क्षमता वाढत असल्याचे त्यांचे म्हणणे आहे. RBI ने महागाई नियंत्रणात ठेवण्यासाठी मार्च 2031 पर्यंत 4% चा सीपीआय (CPI) लक्ष्य कायम ठेवले आहे, ज्यामध्ये +/- 2% ची लवचिकता असेल. यावर 90% पेक्षा जास्त तज्ञांनी सहमती दर्शवली आहे.

IMF ची एफडीआय (FDI) आणि जागतिक धोक्यांवर चिंता

याउलट, आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी (IMF) मात्र भारताच्या आर्थिक स्थितीबाबत सावध पवित्रा घेत आहे. IMF चे आशिया आणि पॅसिफिक विभागाचे संचालक कृष्णा श्रीनिवासन यांनी निदर्शनास आणले की, भारतात येणारी निव्वळ एफडीआय (Net FDI) जवळपास शून्यावर आली आहे. हे सरकारी आकडेवारीपेक्षा पूर्णपणे वेगळे आहे, जिथे DPIIT ने FY25-26 मध्ये $90 अब्ज पेक्षा जास्त एफडीआयची अपेक्षा व्यक्त केली आहे आणि फेब्रुवारीपर्यंत $88 अब्ज इनफ्लो झाल्याचे म्हटले आहे.

श्रीनिवासन यांनी आशियाई अर्थव्यवस्थेसाठीही काही प्रमुख धोके सांगितले आहेत. मध्य पूर्वेतील संघर्षामुळे ऊर्जेच्या किमती वाढत आहेत, ज्यामुळे महागाई वाढते आणि व्यापार तुटीत (trade deficit) वाढ होते. यामुळे सरकारचा खर्च मर्यादित होऊ शकतो. IMF च्या अंदाजानुसार, 2026 मध्ये आशियाची आर्थिक वाढ मंदावेल आणि महागाई वाढेल. जागतिक व्याजदर, विशेषतः अमेरिकेच्या फेडरल रिझर्व्हचे धोरण, भांडवली प्रवाह (capital movements) आणि रुपयाच्या मूल्यावर परिणाम करतात. डॉलर मजबूत झाल्यास आणि व्याजदर वाढल्यास, भारतातून भांडवल बाहेर जाऊ शकते आणि रुपया कमकुवत होऊ शकतो, जो गेल्या वर्षी 12.20% ने घसरला आहे.

गुंतवणुकीचे बदलते चित्र आणि बाजारातील संकेत

भारतातील बाहेरील गुंतवणुकीचा (outward FDI) वेग वाढणे ही देखील एक चिंतेची बाब आहे. FY26 मध्ये हा आकडा $48.6 अब्ज पर्यंत पोहोचला आहे. अर्थतज्ञांच्या मते, हे देशांतर्गत अनिश्चिततेमुळे आणि भारतात गुंतवणुकीच्या आकर्षक संधींच्या कमतरतेमुळे होत आहे. शेअर बाजारातही याचे प्रतिबिंब दिसत आहे. सेन्सेक्स (Sensex) सध्या 77,018 च्या आसपास 21.0 च्या पी/ई (P/E) रेशोसह ट्रेड करत आहे, जो मागील वर्षाच्या तुलनेत 4.49% कमी आहे. निफ्टी ५० (Nifty 50) 24,033 च्या जवळ आहे, जे बाजारातील सावधगिरी दर्शवते. RBI धोरणात्मक सातत्य राखण्यावर भर देत असले, तरी IMF ने दर्शवलेली एफडीआय आणि जागतिक धोक्यांसारखी आव्हाने अजूनही कायम आहेत.