भारताचा CPI बदलणार! नवीन आधार वर्ष, महागाईचा अंदाज आणि तुमच्या खिशावर काय परिणाम?

महागाई मोजण्याची पद्धत का बदलत आहे?

अर्थव्यवस्थेतील बदलत्या परिस्थिती आणि लोकांच्या खर्चाच्या पद्धती (Consumption Patterns) अधिक चांगल्या प्रकारे समजून घेण्यासाठी, सरकार वेळोवेळी महागाई मोजण्याचे निर्देशांक (Inflation Indices) अपडेट करते. याच प्रक्रियेचा भाग म्हणून, भारत सरकारचे सांख्यिकी आणि कार्यक्रम अंमलबजावणी मंत्रालय (MOSPI) आता ग्राहक किंमत निर्देशांकासाठी (CPI) 2011-12 ऐवजी 2023-24 (म्हणजेच CPI 2024) हे नवे आधार वर्ष आणत आहे.

वजनांमध्ये मोठे बदल, काय फरक पडेल?

या नवीन रचनेत, लोकांच्या खर्चाचे 'वेटेज' (Weightage) बदलले आहे. पूर्वी 45.86% असलेले 'अन्न आणि पेये' (Food and Beverages) चे वेटेज आता कमी होऊन 36.75% झाले आहे. याउलट, 'वाहतूक, माहिती आणि दळणवळण' (Transport, Information, and Communication) चे वेटेज 8.59% वरून वाढून 12.41% झाले आहे. तसेच, 'निवास, पाणी, वीज, गॅस आणि इतर इंधन' (Housing, Water, Electricity, Gas, and Other Fuels) चे वेटेज 16.91% वरून 17.66% पर्यंत वाढले आहे.

SBI Ecowrap चा अंदाज काय सांगतो?

SBI Ecowrap च्या अहवालानुसार, या नवीन वेटेजमुळे एकूण CPI महागाईत सरासरी 20 ते 30 बेसिस पॉइंट्स (Bps) ची वाढ दिसू शकते. मात्र, अहवालात असेही नमूद केले आहे की ज्या महिन्यात अन्नाची महागाई जास्त असेल, तिथे नवीन CPI सिरीजमध्ये पूर्वीपेक्षा 20 ते 30 बेसिस पॉइंट्स (Bps) कमी आकडेवारी दिसण्याची शक्यता आहे.

नवीन CPI सिरीज अधिक अचूक का?

नवीन CPI 2024 सिरीजमध्ये एकूण 358 वस्तू आणि सेवांचा समावेश करण्यात आला आहे. ही सिरीज आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील COICOP 2018 मानकांशी सुसंगत आहे. यात डिजिटल सेवा आणि ई-कॉमर्ससारख्या नवीन खर्चाच्या सवयींचाही समावेश आहे, ज्यामुळे महागाईचे अधिक अचूक चित्र समोर येईल. भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI) ने या बदलाचे स्वागत केले आहे, कारण यामुळे मॉनेटरी पॉलिसी (Monetary Policy) ठरवताना मदत होईल.

डेटा कधी उपलब्ध होणार?

MOSPI नुसार, या नवीन CPI 2024 सिरीजचा पहिला अधिकृत डेटा 12 फेब्रुवारी 2026 रोजी प्रसिद्ध केला जाईल. याच दिवशी जानेवारी 2025 पासूनचा निर्देशांक आणि जानेवारी 2026 चा महागाई दर जाहीर होईल. सोबतच, जानेवारी 2013 पासूनचा मागील डेटा (Back Series Data) देखील उपलब्ध करून दिला जाईल.