एका नवीन अभ्यासानुसार, भारतात महिलांचे आयुष्यमान वाढले असले तरी, पुरुषांच्या तुलनेत त्यांच्या आयुष्यातील 'चांगल्या वर्षांचे' (Good Years) प्रमाण कमी असल्याचे समोर आले आहे. विशेषतः ग्रामीण भागात ही दरी मोठी असून, वाढत्या ज्येष्ठ नागरिकांच्या संख्येमुळे आता आरोग्य सुविधा, विमा आणि सेवानिवृत्ती नियोजनाची गरज अधिक तीव्र झाली आहे.
इंटरनॅशनल इन्स्टिट्यूट फॉर पॉप्युलेशन सायन्सेस, व्हिएन्ना युनिव्हर्सिटी आणि प्रिन्स्टन विद्यापीठाने केलेल्या संयुक्त अभ्यासात भारताच्या वाढत्या ज्येष्ठ लोकसंख्येतील जीवनमानाची दरी समोर आली आहे. या अहवालात 'इयर्स ऑफ गुड लाईफ' (Years of Good Life) हे नवे मोजमाप वापरले आहे, जे आर्थिक सुरक्षा, शारीरिक हालचाल, मानसिक आरोग्य आणि एकूण समाधानावर आधारित आहे. निष्कर्षांनुसार, महिला दीर्घकाळ जगत असल्या तरी, आयुष्यातील शेवटची वर्षे उत्तम आरोग्यात आणि आर्थिक स्थैर्यात घालवणाऱ्या महिलांचे प्रमाण कमी आहे.
'सिल्व्हर इकॉनॉमी'ची वाढती मागणी
२०३१ पर्यंत भारतातील ज्येष्ठांची संख्या २० कोटींच्या जवळ पोहोचण्याचा अंदाज आहे. या लोकसंख्याशास्त्रीय बदलामुळे 'सिल्व्हर इकॉनॉमी' (Silver Economy) नावाने नवीन बाजारपेठ तयार होत आहे. यामध्ये विशेष आरोग्य सुविधा, ज्येष्ठ नागरिकांसाठीची घरे आणि आर्थिक उत्पादनांची मागणी वाढत आहे. मात्र, सध्या वृद्ध व्यक्तींच्या आरोग्यासाठी लागणारा मोठा खर्च त्यांच्या कुटुंबाला स्वतःच्या खिशातून (Out-of-pocket expenditure) करावा लागत आहे. विशेषतः ग्रामीण भागातील महिलांकडे पेन्शन किंवा वैयक्तिक बचतीचा अभाव असल्याने त्यांना कुटुंबावर अवलंबून राहावे लागते, ज्याचा परिणाम घरातील एकूण बचतीवर होऊ शकतो.
आरोग्य विमा क्षेत्रापुढील आव्हाने
सध्याच्या भारतीय मार्केटमध्ये ज्येष्ठांसाठी आरोग्य विम्याचा विस्तार अत्यंत मर्यादित आहे. जुने आजार किंवा प्रगत वयामुळे अनेक विमा कंपन्या या वर्गाला सेवा पुरवण्यात मागे आहेत. मात्र, हीच कमतरता आता कंपन्यांसाठी एक मोठी संधी बनू शकते. जेरियाट्रिक केअर (Geriatric Care), घरबसल्या आरोग्य देखरेख आणि विशेष विमा पॉलिसी आणणाऱ्या कंपन्यांना भविष्यात मोठी ग्रोथ मिळू शकते. गुंतवणूकदारांनी आता सरकारी पेन्शन योजना आणि खाजगी हॉस्पिटल क्षेत्रातील हालचालींवर लक्ष ठेवणे गरजेचे आहे.