भारताचा AI मध्ये मोठा झेप! जागतिक बाजारपेठेत दबदबा निर्माण करण्याची कंपन्यांची नवी रणनीती

जागतिक अनिश्चिततेत भारतीय कंपन्यांची रणनीती बदल-

सध्याच्या जागतिक आर्थिक अस्थिरतेला सामोरे जात, भारतीय कंपन्यांनी आपल्या भविष्यातील वाढीसाठी एक नवी रणनीती आखली आहे. एचएसबीसीच्या सर्वेक्षणानुसार, कंपन्या केवळ बदलत्या परिस्थितीशी जुळवून घेण्याऐवजी, आक्रमकपणे नवीन तंत्रज्ञान स्वीकारून आंतरराष्ट्रीय स्तरावर आपला विस्तार करण्यावर भर देत आहेत. सर्वेक्षणात सहभागी झालेल्या 95% कंपन्यांना आर्थिक अस्थिरता ही एक कायमस्वरूपी समस्या वाटत असली तरी, त्या संधी शोधून फायदा उठवण्यावर लक्ष केंद्रित करत आहेत. विशेषतः AI आणि डिजिटल फायनान्स या क्षेत्रांमध्ये मोठी गुंतवणूक केली जात आहे.

AI आणि डिजिटल फायनान्समध्ये भारत आघाडीवर

कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) च्या वापरात भारत जगात पहिल्या क्रमांकावर आहे. 92% भारतीय कर्मचारी आठवड्यातून अनेक वेळा AI टूल्सचा वापर करतात, जे विकसित देशांपेक्षा खूप पुढे आहे. कंपन्यांच्या धोरणांमध्येही हे दिसून येते, 94% संस्था AI बजेट वाढवण्याच्या तयारीत आहेत. अनेक कंपन्यांनी AI चा वापर पायलट प्रोजेक्टच्या पलीकडे नेला आहे. या तंत्रज्ञानामुळे उत्पादकता वाढेल आणि कंपन्यांना स्पर्धात्मक फायदा मिळेल अशी अपेक्षा आहे. यासोबतच, 98% भारतीय कंपन्यांचे मत आहे की डिजिटल आणि टोकनाइज्ड फायनान्समुळे (Tokenized Finance) भांडवली बाजारपेठेत (Capital Markets) मोठे बदल होतील. भारतीय बँका डिजिटल परिपक्वतेमध्ये (Digital Maturity) जागतिक स्तरावर आघाडीवर आहेत, ज्यामुळे या बदलांसाठी एक मजबूत पाया तयार झाला आहे. मात्र, AI चा वेगवान स्वीकारामुळे कुशल मनुष्यबळाची (Skills Gap) कमतरता जाणवत आहे.

जागतिक विस्तार आणि वाढता धोका पत्करण्याचा कल

भारतीय कंपन्या जागतिक स्तरावर विस्तार करण्यासाठी उत्सुक आहेत. विशेष म्हणजे, 98% कंपन्या पुढील पाच वर्षांत आंतरराष्ट्रीय व्यापार आणि गुंतवणूक वाढवण्याची योजना आखत आहेत, जी जागतिक सरासरीपेक्षा जास्त आहे. याला पाठिंबा देण्यासाठी, कंपन्यांनी धोका पत्करण्याची तयारी दर्शवली आहे. पाच वर्षांपूर्वीच्या तुलनेत 87% अधिक कंपन्या 'कॅल्क्युलेटेड रिस्क' (Calculated Risks) घेण्यासाठी तयार आहेत. देशांतर्गत भांडवली प्रवाहात दबाब असूनही, परदेशी थेट गुंतवणूक (FDI) स्थिर आहे. मोठ्या भारतीय कंपन्या परदेशात गुंतवणूक करत आहेत, ज्यामुळे जागतिक मूल्य साखळीत (Global Value Chains) बदल घडत आहेत. FY26/27 साठी देशांतर्गत वाढीचा अंदाज 6.6% ते 7.6% असला तरी, भारतीय इक्विटी (Indian Equities) इतर उदयोन्मुख बाजारपेठांच्या तुलनेत सुमारे 20% महागड्या दराने ट्रेड करत आहेत. तसेच, FY26 मध्ये परदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदारांचे (FPI) मोठे आऊटफ्लो (Outflows) आणि रुपयाचे अवमूल्यन (Rupee Depreciation) यामुळे बाजारात लक्षणीय जोखीम आहे.

भविष्यातील आव्हाने आणि संधी

जरी हे चित्र वाढ आणि तंत्रज्ञानाचे नेतृत्व दर्शवत असले, तरी काही धोके आहेत. भारतीय इक्विटीचे सध्याचे मूल्यांकन (Valuation) पाहता, 2026 च्या सुरुवातीला 19.9 पट P/E दराने ट्रेड करत आहेत, जे जागतिक व्याजदर वाढण्याच्या पार्श्वभूमीवर सावधगिरीचा इशारा देते. FY26 मधील FPI आऊटफ्लो आणि रुपयातील घसरण हे परदेशी गुंतवणूकदारांची घटती आवड दर्शवते. केवळ देशांतर्गत मागणीवर अवलंबून राहणे, भू-राजकीय तणाव आणि पुरवठा साखळीतील व्यत्यय यामुळे ऊर्जा किमती आणि महागाईवर परिणाम होऊ शकतो. AI चा उच्च स्वीकार दर असूनही, कुशल मनुष्यबळातील अंतर मूल्य निर्मितीसाठी एक आव्हान ठरू शकते. मेक्सिको आणि व्हिएतनामसारखे देश अमेरिकेच्या बाजारपेठेतील जवळीक आणि उत्पादन क्षेत्रातील बदलांचा फायदा घेऊन FDI आकर्षित करत आहेत.

पुढील वाटचाल

बाजारपेठेतील दबाव आणि स्पर्धेनंतरही, भारताचा आर्थिक वाढीचा दर मजबूत राहण्याची अपेक्षा आहे. ADB आणि World Bank नुसार, FY27 पर्यंत वाढ कायम राहील. गोल्डमन सॅक्सने 2026 साठी GDP वाढ 6.9% राहण्याचा अंदाज वर्तवला आहे. सर्वेक्षणाचे निष्कर्ष हे आंतरराष्ट्रीय विस्तार आणि AI व डिजिटल फायनान्समध्ये तंत्रज्ञानाच्या प्रगतीसाठी दीर्घकालीन वचनबद्धता दर्शवतात, ज्यामुळे भविष्यात मूल्य निर्मिती होऊ शकते. मात्र, जागतिक अस्थिरतेदरम्यान देशांतर्गत वाढ व्यवस्थापित करणे, चलनातील चिंता दूर करणे आणि AI मधील कुशल मनुष्यबळाची कमतरता भरणे यावर भारताची शाश्वत प्रगती अवलंबून असेल.