देशातील दिग्गज कंपन्यांचे नेतृत्व करणाऱ्या महिला उद्योजकांकडे आता जवळपास **१ लाख कोटी रुपयांचे** इक्विटी स्टेक आहेत. तंत्रज्ञान, ग्राहक आणि फार्मा क्षेत्रातील वाढता प्रभाव पाहता, गुंतवणूकदारांसाठी हे 'फाउंडर कमिटमेंट'चे मोठे लक्षण मानले जात आहे.
भारतीय उद्योजकतेच्या इतिहासात एक नवा मैलाचा दगड गाठला गेला आहे. लिस्टेड आणि खाजगी अशा दोन्ही प्रकारच्या कंपन्यांमध्ये महिला संस्थापकांचा वाटा आता १ लाख कोटी रुपयांच्या घरापर्यंत पोहोचला आहे. ही केवळ यशाची आकडेवारी नसून, भारतीय कंपन्यांचे खाजगी व्हॅल्युएशनमधून सार्वजनिक शेअर बाजाराकडे होणारे संक्रमण दर्शवते.
पब्लिक मार्केट्स आणि फाउंडर वेल्थ
जेव्हा एखादी कंपनी शेअर बाजारात लिस्ट होते, तेव्हा संस्थापकांची संपत्ती दररोज बदलणाऱ्या शेअरच्या किमतीवर अवलंबून असते. Nykaa च्या फाल्गुनी नायर असोत किंवा Biocon च्या किरण मुझुमदार-शॉ, बाजारातील चढ-उतारांचा थेट परिणाम त्यांच्या एकूण संपत्तीवर होतो. आकडेवारीनुसार, फाल्गुनी नायर यांच्या फॅमिली ट्रस्टची Nykaa मधील २१.०३% भागीदारी २०,४६५ कोटी रुपयांची आहे, तर किरण मुझुमदार-शॉ यांची Biocon मधील २९.७३% हिस्सेदारी सुमारे १९,०२० कोटी रुपयांची आहे. मोठ्या प्रमाणात हिस्सेदारी असणे म्हणजे संस्थापकांचा व्यवसायावर असलेला विश्वास (Skin in the game) दर्शवते, मात्र Nykaa आणि Honasa Consumer सारख्या कंपन्यांमध्ये स्पर्धेचे वातावरण असल्याने, शेअरची घसरण थेट त्यांच्या संपत्तीवर परिणाम करते.
खाजगी कंपन्यांचे यश
सर्वच मोठी संपत्ती शेअर बाजारातच आहे असे नाही. सॉफ्टवेअर क्षेत्रातील दिग्गज कंपनी Zoho चे उदाहरण घेतल्यास, राधा वेम्बू यांची कंपनीतील भागीदारी सुमारे ४९,२०० कोटी रुपयांची आहे. Zoho ने आयपीओच्या (IPO) घाईशिवाय स्वतःला प्रस्थापित केले आहे, जे एक वेगळे मॉडेल आहे. Lenskart आणि MobiKwik सारख्या संस्थांमध्येही संस्थापकांचे मोठे मूल्य आहे, जे खाजगी इक्विटी राऊंड्सवर आधारित आहे.
गुंतवणूकदारांनी काय लक्षात घ्यावे?
शेअरधारकांसाठी प्रमोटरची हिस्सेदारी म्हणजे व्यवस्थापनाची व्यवसायाप्रती असलेली बांधिलकी समजण्याचे साधन आहे. मात्र, केवळ हिस्सेदारी पाहून चालणार नाही, तर लॉक-इन पिरियड संपल्यानंतरची विक्री आणि कंपनीचे सातत्यपूर्ण नफा कमावण्याचे सामर्थ्य याकडेही लक्ष दिले पाहिजे. मॅक्रो वातावरणात टिकून राहून आपली बाजारपेठेतील पकड मजबूत ठेवणे हेच कोणत्याही कंपनीच्या प्रदीर्घ यशासाठी महत्त्वाचे आहे.