Whalesbook
जागतिक बाजारातील सकारात्मक संकेतांचा प्रभाव आज भारतीय शेअर बाजारातही दिसून आला. तेलाच्या किमतीत मोठी घसरण झाल्याने आणि इराणसोबतच्या शांतता चर्चेतून काही सकारात्मक संकेत मिळत असल्याने बाजारात तेजीची लाट आली. BSE Sensex 0.53% नी वाढून 77,424.36 वर पोहोचला, तर NSE Nifty 50 मध्ये 0.58% ची वाढ होऊन तो 24,171 वर व्यवहार करत होता.
या तेजीचे मुख्य कारण म्हणजे ब्रेंट क्रूड तेलाच्या किमतीत झालेली घसरण. या आठवड्याच्या सुरुवातीला सुमारे $115 प्रति बॅरल असलेल्या ब्रेंट क्रूडच्या किमती घसरून $108 प्रति बॅरलवर आल्या आहेत. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणसोबतच्या चर्चेत प्रगती होत असल्याचे संकेत दिल्याने आणि 'प्रोजेक्ट फ्रीडम' (Project Freedom) उपक्रमाला स्थगिती दिल्याने तणाव कमी झाल्याचे चित्र आहे. हॉर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून (Strait of Hormuz) होणाऱ्या सागरी मार्गावरील हा उपक्रम महत्त्वाचा मानला जातो. GIFT Nifty फ्युचर्स 24,290 वर व्यवहार करत होते, ज्यामुळे Nifty 50 मध्ये आणखी 1% वाढ होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. यामुळे बाजारात तणाव निवळण्याची आणि आर्थिक स्थैर्य येण्याची आशा निर्माण झाली आहे.
मात्र, भारतासाठी ही दिलासादायक परिस्थिती तात्पुरती असू शकते. कारण, भारत मोठ्या प्रमाणावर ऊर्जा आयातीवर अवलंबून आहे. २०११-२२ मध्ये भारताचे निव्वळ ऊर्जा आयात अवलंबित्व 40.9% होते, ज्यात कच्च्या तेलाचा मोठा वाटा होता. अलीकडील आकडेवारीनुसार, FY25 मध्ये कच्च्या तेलावरील आयात अवलंबित्व FY16 च्या 84.6% वरून 89.4% पर्यंत वाढले आहे. येत्या काळात जीवाश्म इंधनावरील (fossil fuel) आयात बिल तिप्पट होण्याची शक्यता आहे, ज्यात तेलाचा वाटा सर्वाधिक असेल. त्यामुळे, तेलाच्या वाढत्या किमती थेट चालू खात्यातील तूट (current account deficit) वाढवतात आणि रुपयावर दबाव आणतात. सध्या BSE Sensex आणि Nifty 50 चे P/E गुणोत्तर (ratio) 21.0 आहे. Sensex चे मार्केट कॅप ₹155.91 ट्रिलियन आणि Nifty 50 चे ₹196.08 ट्रिलियन आहे. या मूल्यांकनांमुळे बाजारातील वाढीची अपेक्षा दिसून येते, परंतु बाह्य धक्क्यांमुळे नफ्यावर परिणाम होण्याची शक्यता आहे. मार्च २०२६ मध्ये महागाई दर (inflation) 3.4% होता, परंतु वाढत्या ऊर्जा खर्चामुळे महागाई लगेच वाढू शकते.
पुन्हा एकदा, मध्य पूर्वेतील तणाव, तसेच हॉर्मुझच्या सामुद्रधुनीसारख्या महत्त्वाच्या मार्गांवरील अस्थिरता ही भारतासाठी मोठी चिंता आहे. जरी ट्रम्प यांनी 'प्रोजेक्ट फ्रीडम'ला तात्पुरती स्थगिती दिली असली, तरी अमेरिकेच्या नौदलाने इराणच्या बंदरांवर नाकेबंदी सुरूच ठेवली आहे, त्यामुळे तणाव पूर्णपणे निवळेल याची खात्री नाही. गेल्या वर्षभरात ब्रेंट क्रूड 76.78% नी महागले आहे. मे ६, २०२६ पर्यंत ब्रेंट क्रूडची किंमत $108.05 USD/Bbl पर्यंत खाली आली आहे, जी मागील वर्षातील $61.73 ते $109.26 या श्रेणीतील आहे. या अस्थिरतेमुळे भारताची आयात बिले, महागाई आणि चालू खात्यातील तूट यावर सतत धोका आहे. भारताकडे परकीय चलन साठा (foreign exchange reserves) चांगला असला तरी, भू-राजकीय धोके (geopolitical risks) देशाच्या अंदाजित 6.4% GDP वाढीला धक्का पोहोचवू शकतात. जर तेलाच्या किमती पुन्हा वाढल्या, तर कमी वाढ आणि वाढती महागाई (stagflation) ही एक गंभीर चिंता आहे.
GIFT Nifty फ्युचर्सनुसार, पुढील काही ट्रेडिंग सत्रांमध्ये सकारात्मक भावना टिकून राहण्याची चिन्हे आहेत. परंतु, या तेजीचे सातत्य मध्य पूर्वेतील तणाव कमी होण्यावर आणि तेलाच्या किमती स्थिर राहण्यावर अवलंबून असेल. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) ने मार्च २०२१ पर्यंत 4% ( 2-6% बँडमध्ये) महागाईचे लक्ष्य ठेवले आहे, परंतु ऊर्जेच्या किमतीतील सततची अस्थिरता या उद्दिष्टांना बाधा पोहोचवू शकते. Trading Economics च्या अंदाजानुसार, BSE Sensex या तिमाहीच्या अखेरीस 75,794.16 आणि १२ महिन्यांत 70,306.63 पर्यंत पोहोचू शकतो, जे सध्याच्या वाढीनंतरही सावध दृष्टिकोन दर्शवते.