भारतीय शेअर बाजारात भूकंपासारखी घसरण! जागतिक तणाव आणि नफेखोरीमुळे गुंतवणूकदार चिंतेत

बाजारात मोठी पडझड

गुरुवारी दलाल स्ट्रीटवर विक्रीचा मोठा दबाव दिसून आला. बाजाराच्या मध्यापर्यंत, BSE सेन्सेक्स 83,033 अंकांच्या पातळीवर 701 अंकांनी घसरला होता, तर NSE निफ्टी 25,592 अंकांच्या पातळीवर 227 अंकांनी खाली आला होता. बँकिंग, फायनान्शियल सर्व्हिसेस आणि लार्ज-कॅप सेगमेंटमध्ये झालेल्या या व्यापक विक्रीमुळे बाजाराचा कल बदलल्याचे दिसून आले.

नफेखोरीचा विरोधाभास

जेव्हा शेअर बाजारात तेजी येते, तेव्हा गुंतवणूकदार नफा (Profit) कमावण्यासाठी शेअर्स विकतात. अशाच प्रकारची नफेखोरी आज दिसून आली. मात्र, या परिस्थितीत सोन्यासारखी सुरक्षित मालमत्ता (Safe Haven Assets) मात्र जोरदार तेजीत आहे. फेब्रुवारी 2025 पर्यंत सोन्याच्या किमतीत सुमारे 44% वाढ झाली होती आणि फेब्रुवारी 2026 पर्यंत वार्षिक 69.90% ची वाढ दिसून आली. याउलट, भारतीय सरकारी रोख्यांवरील (Government Bonds) उत्पन्न संमिश्र दिसत आहे, बेंचमार्क 10 वर्षांच्या रोख्यांवरील उत्पन्न 6.668% (फेब्रुवारी 2026) होते. यावरून असे दिसून येते की काही पारंपरिक सुरक्षित मालमत्ता चांगली कामगिरी करत असल्या तरी, बाजारातील ही व्यापक घसरण केवळ सुरक्षिततेकडे वळण्यापेक्षा अधिक जटिल आहे.

जागतिक तणाव आणि स्थानिक कंपने

भू-राजकीय तणाव (Geopolitical Tensions) आणि जागतिक विकासाविषयीची अनिश्चितता हे बाजारातील घसरणीचे मोठे कारण आहे. युक्रेन-रशिया युद्ध आणि मध्यपूर्वेतील संघर्ष यांसारख्या घटनांमुळे जागतिक गुंतवणूकदारांचा आत्मविश्वास कमी झाला आहे आणि त्यामुळे भारतातून भांडवल बाहेर जाण्याचा धोका वाढला आहे. अमेरिकेच्या फेडरल रिझर्व्हच्या (US Federal Reserve) व्याजदरातील कपातीचे अंदाज 2025 मध्ये भांडवलाच्या प्रवाहावर परिणाम करत आहेत. डॉलर कमकुवत झाल्यास भारतातून गुंतवणूक वाढण्याची अपेक्षा असते, परंतु फेब्रुवारी 2025 मध्ये $13 अब्ज पेक्षा जास्त विदेशी संस्थात्मक गुंतवणूकदारांनी (FIIs) पैसे काढून घेतल्यामुळे जागतिक चिंता अधिक स्पष्ट झाली आहे.

मूल्यांकनावर प्रश्नचिन्ह

सध्याच्या बाजारातील मूल्यांकनावर (Valuation) लक्ष देणे आवश्यक आहे. फेब्रुवारी 2026 पर्यंत, BSE सेन्सेक्सचा P/E रेशो 22.870 आहे, तर निफ्टी 50 चा P/E रेशो सुमारे 22.6 आहे. ऐतिहासिकदृष्ट्या, गेल्या पाच वर्षांमध्ये भारताचा सरासरी P/E रेशो सुमारे 21.84 राहिला आहे. जरी हे आकडे ऐतिहासिकदृष्ट्या अत्यंत जास्त नसले तरी, फेब्रुवारी 2025 मध्ये बाजारात मोठी दुरुस्ती (Correction) झाली होती, जिथे BSE 500 च्या 66% कंपन्या त्यांच्या उच्चांकावरून 30% पेक्षा जास्त घसरल्या होत्या. त्यामुळे, जर कंपन्यांची कमाई (Earnings Growth) अपेक्षेप्रमाणे राहिली नाही, तर सध्याचे व्हॅल्युएशन चिंतेचे कारण ठरू शकते. फेब्रुवारी 2025 मध्ये निफ्टीचा P/E रेशो 18.1x (1-वर्ष पुढील P/E) होता, जो त्याच्या 5/10 वर्षांच्या सरासरीच्या जवळपास होता.

ऐतिहासिक पडसाद आणि भविष्यातील संकेत

फेब्रुवारी 2025 मध्ये बाजारात मोठी घसरण पाहायला मिळाली होती. त्या महिन्यात BSE सेन्सेक्स 5.5% आणि NSE निफ्टी 5.8% ने घसरले होते. ब्रॉडर मार्केटमध्ये (Broader Markets) ही घसरण अधिक तीव्र होती, NSE मिड-कॅप आणि BSE स्मॉल-कॅप निर्देशांकांमध्ये अनुक्रमे 10.5% आणि 13.7% ची घसरण झाली होती. या काळात विदेशी गुंतवणूकदारांनी मोठ्या प्रमाणात पैसे काढले होते; केवळ फेब्रुवारी 2025 मध्ये $4.5 अब्ज काढले गेले, तर सप्टेंबर 2024 पासून एकूण $25 अब्ज बाजाराबाहेर गेले. आजची बाजारातील हालचाल या सावधगिरीची आठवण करून देते, आणि हे दर्शवते की समान कारणे तीव्र, व्यापक घसरणीस कारणीभूत ठरू शकतात.

विश्लेषकांचे मत बदलत आहे?

विश्लेषकांचे मत सध्या सावध आहे. जरी भारतीय इक्विटीचे दीर्घकालीन दृश्य (Long-term Outlook) सकारात्मक असले तरी, अल्पकालीन कामगिरीला (Short-term Performance) आव्हानांचा सामना करावा लागत आहे. आर्थिक वाढ मंदावणे, अमेरिकन रोख्यांवरील वाढते व्याजदर आणि विदेशी गुंतवणूकदारांनी भांडवल वळवणे या कारणांमुळे बाजारात घसरण झाल्याचे दिसून आले आहे. जानेवारी 2026 च्या सुरुवातीच्या आकडेवारीनुसार, Nifty 50 ला 25,950–26,000 या पातळीवर प्रतिकार (Resistance) तर 25,800–25,700 या पातळीवर आधार (Support) दिसत आहे.

संरचनात्मक कमकुवतपणा आणि मूल्यांकनाची चिंता

प्रमुख क्षेत्रांमध्ये झालेली ही व्यापक विक्री बाजारात काही संरचनात्मक कमकुवतपणा (Structural Weakness) असल्याचे दर्शवते. जरी बँकिंग क्षेत्राने घटत्या NPA आणि FY25 मध्ये नफा वाढल्याने लवचिकता दर्शविली असली, तरी कर्ज वाढीचा वेग मंदावणे आणि उच्च व्याजदरांमुळे मार्जिनवर दबाव आहे. नेट इंटरेस्ट मार्जिन (NIMs) मध्ये वार्षिक 21 bps ची घट झाली आणि मालमत्तेवरील परतावा (RoA) कमी झाला, ज्यामुळे नफ्यात अडचणी येत असल्याचे दिसून येते. सेन्सेक्स आणि निफ्टीचा सध्याचा P/E रेशो सुमारे 23 च्या आसपास आहे, जो ऐतिहासिकदृष्ट्या अत्यंत जास्त नसला तरी, जर कंपन्यांची कमाई बाजाराच्या अपेक्षा पूर्ण करू शकली नाही, तर सध्याचे व्हॅल्युएशन आणखी कमी होऊ शकते, विशेषतः 2025 च्या सुरुवातीला मिड आणि स्मॉल-कॅप सेगमेंटमध्ये झालेल्या मोठ्या घसरणीचा विचार करता.

जागतिक निर्भरता आणि FII ची अस्थिरता

भारतीय बाजारपेठ जागतिक मॅक्रोइकॉनॉमिक संकेत (Macroeconomic Cues) आणि परदेशी गुंतवणूकदारांच्या भावनांवर (Investor Sentiment) खूप संवेदनशील आहे. फेब्रुवारी 2025 आणि 2026 च्या सुरुवातीला दिसून आलेली FII ची सततची विक्री (Outflows) हीच निर्भरता दर्शवते. भू-राजकीय तणाव आणि जागतिक व्याजदरांमधील अनिश्चितता, विशेषतः अमेरिकेकडून, बाजारात मोठी अस्थिरता (Volatility) निर्माण करत आहे. जरी फेडरल रिझर्व्हने व्याजदर कपात केली तरी, सध्याची जागतिक अनिश्चितता या फायद्यांवर मात करू शकते, ज्यामुळे भांडवल बाहेर जाऊ शकते. उदाहरणार्थ, मे 2025 मध्ये, डॉलर कमजोर असूनही, भारत-पाकिस्तान संघर्षादरम्यान भारतीय रुपया डॉलरच्या तुलनेत घसरला, जे दर्शवते की भू-राजकीय जोखमीची जाणीव चलन ट्रेंडपेक्षा अधिक प्रभावी ठरू शकते.

क्षेत्रीय अडथळे आणि तांत्रिक कमकुवतपणा

जरी वित्तीय सेवा क्षेत्राने चांगली कामगिरी केली असली, तरी IT, ऑटो आणि टेलिकॉमसारख्या इतर क्षेत्रांवर फेब्रुवारी 2025 मध्ये विक्रीचा मोठा फटका बसला. हे वेगवेगळ्या उद्योगांमध्ये भिन्न लवचिकता दर्शवते. तांत्रिक दृष्ट्या (Technical Standpoint), निफ्टी 50 ने संमिश्र संकेत दिले आहेत. जरी काही दीर्घकालीन निर्देशक सकारात्मक असले तरी, जानेवारी 2026 च्या सुरुवातीच्या आकडेवारीनुसार कमी टाइमफ्रेमवर 'स्ट्राँग सेल' (Strong Sell) सिग्नल दिसत होते, ज्यामुळे बहुतांश मूव्हिंग एव्हरेज (Moving Averages) मंदीचे संकेत देत होते. 25,700 सारखे महत्त्वाचे आधार पातळी (Support Levels) तोडल्यास आणखी विक्री वाढू शकते.

भविष्यातील दृष्टिकोन

बाजारांना अनिश्चितता आवडत नाही. जर प्रमुख क्षेत्रांमध्ये विक्रीचा दबाव कायम राहिला आणि जागतिक संकेत नकारात्मक राहिले, तर नजीकच्या काळात बाजारात अस्थिरता (Volatility) राहण्याची शक्यता आहे. आधार पातळींची चाचणी केली जाईल आणि खरेदीची आवड पुन्हा निर्माण झाल्यास बाजाराचा कल स्पष्ट होईल. देशांतर्गत घटकांमुळे भारतीय बाजाराची लवचिकता हा एक महत्त्वाचा सकारात्मक घटक आहे, परंतु बाह्य धक्क्यांना बळी पडण्याची शक्यता आणि सध्याचे व्हॅल्युएशन यामुळे गुंतवणूकदारांनी सावधगिरी बाळगणे आवश्यक आहे.