बाजारातील अस्थिरता आणि वाढलेले ट्रेडिंग व्हॉल्यूम
या अस्थिरतेच्या काळात, मार्च २०२४ मध्ये नॅशनल स्टॉक एक्सचेंज (NSE) च्या कॅश सेगमेंटमध्ये सरासरी दैनिक टर्नओव्हर (ADT) ₹1.25 लाख कोटी इतका झाला, जो मागील 19 महिन्यांतील सर्वाधिक आहे. NSE वर 10% आणि बॉम्बे स्टॉक एक्सचेंज (BSE) वर 8% ची वाढ नोंदवली गेली. हे दर्शवते की किरकोळ गुंतवणूकदार सक्रिय होते. पश्चिम आशियातील तणाव वाढल्याने Nifty 50 आणि Sensex सारखे प्रमुख निर्देशांक 10% घसरले, जी मार्च २०२० नंतरची सर्वात वाईट मासिक कामगिरी होती. Nifty 50 चक्क 11.36% खाली आला. इंडिया VIX (बाजारातील अस्थिरतेचे निर्देशक) 27.75 च्या चार वर्षांतील उच्चांकावर पोहोचला, ज्यामुळे गुंतवणूकदारांमधील चिंता स्पष्ट झाली.
FPIs ची विक्रमी विक्री आणि बाजारावरील परिणाम
किरकोळ गुंतवणूकदार बाजारातील घसरणीत खरेदी करत असताना, परदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदारांनी (FPIs) मात्र ऐतिहासिक विक्रीचा विक्रम केला. FPIs ने मार्च महिन्यात भारतीय इक्विटीमधून ₹1.18 लाख कोटी काढले, हा आतापर्यंतचा सर्वाधिक मासिक ओघ होता. त्यांनी महिन्याच्या प्रत्येक ट्रेडिंग दिवशी विक्री केली. २०२४ या कॅलेंडर वर्षात FPIs चा एकूण ओघ ₹1.31 लाख कोटी पेक्षा जास्त झाला आहे. आर्थिक वर्ष २०२३-२४ मध्ये, 1992 नंतरची सर्वात मोठी, म्हणजे तब्बल ₹1.8 ट्रिलियन ची विक्री परदेशी गुंतवणूकदारांनी केली. परदेशी गुंतवणुकीचा हा सततचा ओघ, वाढत्या तेलाच्या किमती (ब्रेंट क्रूड फ्युचर्स मार्चमध्ये 40% पेक्षा जास्त वाढून $110 प्रति बॅरलच्या जवळ पोहोचले) आणि रुपयातील घसरण यामुळे बाजारातील एकूण भावनांना धक्का बसला.
किरकोळ गुंतवणूकदारांची रणनीती आणि स्मॉल-कॅपमधील धोका
विश्लेषकांच्या मते, ट्रेडिंग व्हॉल्यूममधील वाढ ही पोर्टफोलिओ ॲडजस्टमेंटमुळे अधिक आहे, मजबूत तेजीच्या आत्मविश्वासाने नाही. किरकोळ गुंतवणूकदार सावधपणे विशिष्ट स्टॉक्समध्ये गुंतवणूक करत आहेत जिथे त्यांना मूल्य दिसत आहे. मात्र, स्मॉल-कॅप सेगमेंटमधील त्यांचा उच्च सहभाग संभाव्य धोका दर्शवतो. बाजारात तीव्र घसरण झाली असली तरी, इक्विटी म्युच्युअल फंडात SIP द्वारे येणारा पैसा स्थिर राहण्याची अपेक्षा आहे. डिसेंबर २०२५ पर्यंत भारतातील एकूण डीमॅट खात्यांची संख्या 21.6 कोटी पेक्षा जास्त झाली आहे, जी किरकोळ गुंतवणूकदारांच्या वाढत्या संख्येचे संकेत देते.
आकर्षक व्हॅल्युएशन, पण धोके कायम
मार्चमधील तीव्र घसरणीमुळे भारतीय शेअर्स आता व्हॅल्युएशनच्या दृष्टीने अधिक आकर्षक झाले आहेत. Nifty 50 चा ट्रेलिंग P/E रेशो 19.62 पर्यंत खाली आला, जो मार्च २०२० नंतर पहिल्यांदाच या पातळीवर दिसला आहे. इतर उदयोन्मुख बाजारांच्या तुलनेत भारताचे व्हॅल्युएशन प्रीमियमही उलटले असून, ते आता दीर्घकालीन सरासरीपेक्षा 9% कमी आहे. ऐतिहासिकदृष्ट्या, अशा तीव्र घसरणीनंतर, बाजारात लक्षणीय तेजी दिसून आली आहे. तथापि, चालू असलेले भू-राजकीय धोके, तेलाच्या उच्च किमती आणि परदेशी भांडवलाचा सततचा ओघ ही आव्हाने कायम आहेत.
भविष्यातील आव्हाने आणि शक्यता
सध्याची बाजारातील परिस्थिती, जिथे FPIs कडून रेकॉर्ड विक्री आणि मुख्य निर्देशांकांमध्ये 10% घट दिसून येत आहे, ती लक्षणीय धोके दर्शवते. पश्चिम आशियातील वाढता संघर्ष आणि $100 प्रति बॅरलच्या वर तेलाच्या किमतींचा परिणाम महागाईच्या चिंता वाढवतो. स्मॉल-कॅप स्टॉक्समध्ये किरकोळ गुंतवणूकदारांचा मोठा सहभाग, जे ऐतिहासिकदृष्ट्या अधिक अस्थिर आहेत, त्यामुळे बाजारातील भावना नकारात्मक झाल्यास मोठे नुकसान होऊ शकते. डॉलरच्या तुलनेत रुपयाचे ₹94 पर्यंत घसरण आयात खर्च वाढवते. व्हॅल्युएशन अधिक संतुलित दिसत असले तरी, बाजारातील नाजूक भावना आणि अनिश्चित भू-राजकीय दृष्टिकोन सूचित करतात की अस्थिरता कायम राहण्याची शक्यता आहे. मात्र, लवकरच येणारे Jio आणि NSE चे मोठे IPO बाजारात तरलता आणू शकतात, परंतु बाजाराची एकूण दिशा प्रादेशिक संघर्ष कमी होण्यावर आणि जागतिक आर्थिक परिस्थिती स्थिर होण्यावर अवलंबून असेल.