भारतातील सरासरी त्रैमासिक घरगुती खर्च आता **₹५६,०००** वर पोहोचला आहे. यामुळे कुटुंबांना आता चैनीच्या वस्तूंऐवजी अत्यावश्यक खर्चावर भर द्यावा लागत आहे. याचा थेट परिणाम FMCG क्षेत्रावर होत असून, २०२६ च्या दुसऱ्या तिमाहीत या क्षेत्राच्या मागणीत **२%** घट नोंदवण्यात आली आहे.
गेल्या तीन वर्षांत भारतीय कुटुंबांचे आर्थिक गणित पूर्णपणे बदलले आहे. २०२२ मध्ये सरासरी त्रैमासिक घरगुती खर्च हा ₹४२,००० च्या आसपास होता, जो आता थेट ₹५६,००० च्या पुढे गेला आहे. वाढत्या महागाईमुळे शिक्षण, कर्ज फेडणे आणि आरोग्यसेवा यांसारख्या अनिवार्य खर्चांना कुटुंबांचे प्राधान्य वाढले आहे, ज्याचा परिणाम दैनंदिन वापरल्या जाणाऱ्या वस्तूंच्या (FMCG) खरेदीवर झाला आहे.
FMCG क्षेत्रावरील संकट
एप्रिल ते जून २०२६ या तिमाहीत FMCG क्षेत्राच्या व्हॉल्युम ग्रोथमध्ये २% ची घट दिसून आली आहे. विशेष म्हणजे, मिड-२०२६ पर्यंत जवळपास ६८% FMCG कॅटेगरीमध्ये नकारात्मक वाढ (Negative Growth) नोंदवली गेली आहे. कंपन्यांसमोर आता एक मोठे आव्हान आहे - कच्च्या मालाचा वाढता खर्च ग्राहकांवर टाकायचा की स्वतःच्या मार्जिनवर परिणाम सोसून मार्केट शेअर टिकवायचा?
दोन बाजूंनी होणारा परिणाम (Two-Speed Trajectory)
सध्या बाजार दोन स्तरांवर चालताना दिसत आहे:
१. मास मार्केट: महागाईमुळे सामान्य ग्राहक आता छोट्या पॅकिंगच्या आणि स्वस्त वस्तूंना पसंती देत आहेत.
२. प्रीमियम सेगमेंट: उच्च उत्पन्न गटातील मागणी अजूनही कायम आहे, ज्यामुळे 'प्रीमियमायझेशन'चा ट्रेंड सुरूच आहे.
वाढते कर्ज आणि भविष्यातील आव्हाने
FY24 मध्ये घरगुती कर्ज (Household Leverage) जीडीपीच्या ६.४% इतके नोंदवले गेले आहे, जे गेल्या १७ वर्षांतील उच्चांक आहे. वाढत्या व्याजाच्या दरांमुळे सर्वसामान्य कुटुंबांची खर्च करण्याची क्षमता कमी होत आहे. गुंतवणूकदारांसाठी आता कंपन्यांचे तिमाही निकाल आणि त्यांचे व्यवस्थापन मागणी वाढवण्यासाठी काय पावले उचलतात, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.