भारत-अमेरिका व्यापार करार रखडला! अमेरिकेचे टॅरिफ वाद आणि जागतिक तणाव बनले अडथळे

अमेरिकेच्या टॅरिफ धोरणांमुळे रखडला करार

भारत-अमेरिका व्यापार कराराच्या मार्गात मोठे अडथळे निर्माण झाले आहेत, ज्याचे मुख्य कारण अमेरिकेचे अस्थिर आयात शुल्क धोरण आहे. 20 फेब्रुवारी 2026 रोजी अमेरिकेच्या सर्वोच्च न्यायालयाने (US Supreme Court) एक महत्त्वाचा निर्णय दिला, ज्यामध्ये आंतरराष्ट्रीय आणीबाणी आर्थिक शक्ती कायदा (IEEPA) अंतर्गत राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांना शुल्क लावण्याचा अधिकार रद्द करण्यात आला. या निर्णयानंतर, अमेरिकन प्रशासनाने तातडीने 24 फेब्रुवारी 2026 पासून 150 दिवसांसाठी 10% चा जागतिक आयात अधिभार (Global Import Surcharge) लावला. हा नवीन अधिभार, व्यापार कराराच्या (BTA) मूळ चौकटीशी विसंगत आहे, कारण करारामध्ये भारतीय वस्तूंवरील शुल्कात विशिष्ट कपात करण्याची योजना होती, जी 18% पर्यंत खाली आणली जाऊ शकली असती. आता या करारावर स्वाक्षरी करणे, हे अमेरिकेच्या नवीन आणि कमी अंदाज येण्याजोग्या शुल्क प्रणालीच्या अंतिम स्वरूपावर अवलंबून आहे. विश्लेषकांच्या मते, अमेरिकन प्रशासन यापुढेही कलम 301 (Section 301) आणि 232 (Section 232) सारख्या इतर अधिकारांचा वापर करून अतिरिक्त शुल्क लादण्याची शक्यता आहे, ज्यामुळे धोरणात्मक अनिश्चितता कायम राहील.

मध्य-पूर्वेतील तणावामुळे बाजारात वाढली अस्थिरता

मध्य-पूर्वेतील वाढत्या संघर्षामुळे, ज्यामध्ये अमेरिका, इस्रायल आणि इराण यांचा समावेश आहे, जागतिक आर्थिक स्थितीवर गंभीर परिणाम झाला आहे. या भू-राजकीय अस्थिरतेमुळे आर्थिक बाजारपेठा आणि वस्तूंच्या किमतींमध्ये मोठी उलथापालथ झाली आहे. कच्च्या तेलाच्या (Crude Oil) किमती भडकल्या आहेत; ब्रेंट क्रूड (Brent Crude) 27 मार्च 2026 रोजी $110.75 प्रति बॅरलवर पोहोचले, तर WTI 26 मार्च 2026 रोजी सुमारे $91.64 वर व्यवहार करत होते. होर्मुजच्या सामुद्रधुनीतील (Strait of Hormuz) व्यत्यय आणि सुरक्षेच्या धोक्यांमुळे ऊर्जेच्या जागतिक पुरवठ्यावर परिणाम झाला आहे, ज्यामुळे शिपिंग खर्च वाढला आहे आणि आवश्यक वस्तू व उत्पादनांच्या वितरणासाठी लागणारा वेळ वाढला आहे.

या व्यापक अनिश्चिततेमुळे शेअर बाजारात मोठी घसरण झाली. 27 मार्च 2026 रोजी, भारतीय बेंचमार्क सेन्सेक्स (Sensex) 2.25% घसरून 73,583.22 अंकांवर आला, तर निफ्टी 50 (Nifty 50) 2.09% घसरून 22,819.60 अंकांवर स्थिरावला. अमेरिकन बाजारपेठांमध्येही मोठी घट झाली; डाऊ जोन्स इंडस्ट्रियल ॲव्हरेज (Dow Jones Industrial Average) 1.01%, S&P 500 1.74% आणि नॅस्डॅक कंपोझिट (Nasdaq Composite) 2.38% घसरले. 27 मार्च 2026 रोजी USD/INR विनिमय दर 94.8970 होता. OECD ने इशारा दिला आहे की ऊर्जेचे हे धक्के आणि महागाईचा धोका प्रगत अर्थव्यवस्थांमधील वाढीचे अंदाज कमी करू शकतात.

व्यापार कराराचे भविष्य अनिश्चित

भारत-अमेरिका व्यापार कराराचे (BTA) भवितव्य सध्या तरी अनिश्चित दिसत आहे. अमेरिकेतील शुल्क प्रणाली स्थिर होईपर्यंत करारावर स्वाक्षरी होण्यास अनेक महिने लागण्याची शक्यता आहे. ऊर्जेच्या बाजारातील अस्थिरता आणि भू-राजकीय तणावामुळे येणाऱ्या महागाईच्या चिंता आणि आर्थिक मंदीचा धोका यामुळे आर्थिक चित्र आणखी अस्पष्ट झाले आहे. मध्य-पूर्वेतील संघर्षाचा कालावधी आणि त्याचे निराकरण हे जागतिक आर्थिक स्थिरता आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापार करारांच्या भविष्यासाठी निर्णायक ठरेल.