भारत-UAE व्यापार $100 अब्ज पार, पण वाढती तूट आणि घटती FDI चिंतेत

भारत आणि संयुक्त अरब अमिराती (UAE) यांच्यातील द्विपक्षीय व्यापार $100 अब्ज च्या महत्त्वाच्या टप्प्यापुढे गेला आहे. मे 2022 पासून लागू झालेल्या कॉम्प्रिहेन्सिव्ह इकॉनॉमिक पार्टनरशिप ॲग्रीमेंट (CEPA) मुळे दोन्ही देशांतील आर्थिक संबंध अधिक दृढ झाले आहेत. मात्र, या मोठ्या व्यापार उलाढालीसोबतच काही गंभीर आर्थिक चिंताही समोर येत आहेत.

व्यापारी तूट तब्बल $26.53 अब्ज

आर्थिक वर्ष 2025-26 मध्ये भारत आणि UAE मधील द्विपक्षीय वस्तू व्यापार $101.25 अब्ज पर्यंत पोहोचला, जो मागील वर्षाच्या तुलनेत थोडा अधिक आहे. भारताची निर्यात 2% नी वाढून $37.36 अब्ज झाली, परंतु UAE कडून होणारी आयात 0.77% नी वाढून $63.89 अब्ज झाली. यामुळे भारताला $26.53 अब्ज ची मोठी व्यापारी तूट सहन करावी लागली. ही तूट सातत्याने वाढत असून, 2021 मध्ये $17.7 अब्ज आणि 2024 च्या पहिल्या सहामाहीत $9.47 अब्ज होती. 2010 ते 2020 या दशकात ही तूट जवळपास दुप्पट झाली आहे. UAE कडून होणारी आयात मुख्यत्वे तेल, नैसर्गिक वायू, मौल्यवान दगड आणि हिऱ्यांशी संबंधित आहे.

UAE कडून येणारी FDI घटली

व्यापारी तुटीसोबतच, UAE कडून भारतात येणारी प्रत्यक्ष विदेशी गुंतवणूक (FDI) देखील मोठ्या प्रमाणात कमी झाली आहे. एप्रिल ते डिसेंबर 2025-26 या काळात UAE मधून भारतात फक्त $2.45 अब्ज ची FDI आली, जी मागील पूर्ण आर्थिक वर्षात $4.34 अब्ज होती. याआधी 2022-23 मध्ये UAE हा भारताचा सातवा सर्वात मोठा गुंतवणूकदार होता आणि त्याने भारताच्या एकूण FDI मध्ये 7.28% चा वाटा उचलला होता. आकडेवारीनुसार, एप्रिल 2000 ते मार्च 2025 पर्यंत UAE कडून भारतात एकूण $22.84 अब्ज ची FDI आली आहे. सध्याच्या परिस्थितीत FDI मध्ये झालेली घट UAE च्या गुंतवणूक धोरणांमध्ये बदल दर्शवते.

क्षेत्रांनुसार वाढ, पण व्यापारात असमतोल

CEPA करारामुळे रत्न आणि दागिने, अभियांत्रिकी वस्तू, इलेक्ट्रॉनिक्स आणि कृषी यांसारख्या क्षेत्रांतील व्यापारात स्पष्ट वाढ दिसून येत आहे. FY 2024-2025 मध्ये इलेक्ट्रॉनिक्स निर्यातीत मोठी वाढ झाली. मात्र, तेल आणि मौल्यवान दगडांच्या आयातीने या वाढीव निर्यातीला मागे टाकले, ज्यामुळे व्यापारी तूट वाढली आहे. UAE मधून आयात होणाऱ्या प्रमुख वस्तूंमध्ये मोती, मौल्यवान दगड, पेट्रोलियम उत्पादने आणि विमानाचे सुटे भाग यांचा समावेश आहे.

महत्त्वाकांक्षी व्यापार उद्दिष्टांसमोर आव्हान

CEPA अंतर्गत 2030 पर्यंत दोन्ही देशांतील व्यापार $100 अब्ज आणि 2032 पर्यंत $200 अब्ज पर्यंत पोहोचवण्याचे ध्येय आहे. सध्याच्या वाढत्या तुटीमुळे हे उद्दिष्ट गाठणे आव्हानात्मक ठरू शकते. भारताची एकूण व्यापारी तूट FY 2025-26 मध्ये $119.30 अब्ज होती. चीन आणि रशियासोबतच्या तुटीव्यतिरिक्त UAE कडून होणारी मोठी आयात चिंतेचा विषय आहे. UAE कडून येणाऱ्या FDI मध्ये घट आणि आयातीवरील जास्त अवलंबित्व यामुळे आर्थिक असुरक्षितता वाढू शकते. पश्चिम आशियातील भू-राजकीय अस्थिरता 'इंडिया-मिडल ईस्ट-युरोप इकॉनॉमिक कॉरिडॉर' (IMEC) सारख्या प्रकल्पांसाठी देखील धोक्याची घंटा ठरू शकते.

भविष्यकालीन वाटचाल: व्यापार आणि गुंतवणुकीचे संतुलन

या आव्हानांना तोंड देत, दोन्ही देश 2032 पर्यंत द्विपक्षीय व्यापार दुप्पट करण्याच्या दिशेने वाटचाल करत आहेत. CEPA मुळे बाजारातील संधींचा विस्तार होईल अशी अपेक्षा आहे. मात्र, भारताला आपल्या निर्यातीत लक्षणीय वाढ करावी लागेल, उच्च-मूल्य असलेल्या वस्तूंच्या निर्यातीत विविधता आणावी लागेल आणि UAE कडून सातत्याने FDI आकर्षित करावी लागेल. सध्याचा व्यापार समतोल साधणे आणि गुंतवणुकीचा ओघ कायम राखणे हे भविष्यातील यशासाठी महत्त्वाचे ठरेल.