भारताच्या टोल महसुलात घसरण! पहिल्या तिमाहीत वाढ केवळ **4.18%**

भारतातील टोल वसुलीत एप्रिल ते जून या तिमाहीत मोठी घसरण झाली आहे. या काळात एकूण **₹21,547.44 कोटी** महसूल जमा झाला, जो मागील वर्षाच्या तुलनेत केवळ **4.18%** अधिक आहे. एकूण टोल व्यवहारांमध्ये **6.6%** ची घट हे यामागील मुख्य कारण आहे, ज्यामुळे व्यावसायिक वाहतूक आणि महागाईचा (Inflation) फटका स्पष्ट दिसतो.

पहिल्या तिमाहीतील नरमाई

२०२६-२७ च्या आर्थिक वर्षाच्या पहिल्या तिमाहीत (एप्रिल-जून) राष्ट्रीय महामार्गांवरील टोल वसुलीत लक्षणीय नरमाई दिसून आली. मागील वर्षाच्या तुलनेत या तिमाहीत टोल महसुलात केवळ 4.18% ची वाढ नोंदवली गेली. या तिमाहीत एकूण महसूल ₹21,547.44 कोटी राहिला, जो मागील वर्षी याच काळात ₹20,681.93 कोटी होता. ही वाढ यापूर्वीच्या तिमाहीत दिसलेल्या दुहेरी अंकी वाढीपेक्षा खूपच कमी आहे. गेल्या वर्षी याच तिमाहीत 19.6% ची वाढ झाली होती.

कमी व्यवहारांचा परिणाम

या मंदावलेल्या वाढीमागे रस्त्यांचा वापर कमी होणे हे मुख्य कारण आहे. आकडेवारीनुसार, या तिमाहीत एकूण टोल व्यवहारांची संख्या 6.6% ने घटली आहे. मागील वर्षी याच कालावधीत 1,095.09 दशलक्ष व्यवहार झाले होते, तर यंदा हा आकडा 1,173.29 दशलक्ष राहिला. व्यावसायिक वाहने, जसे की ट्रक आणि ट्रेलर, हे भारतातील एकूण टोल महसुलाच्या सुमारे 75% योगदान देतात. त्यामुळे, त्यांच्या वाहतुकीत झालेली किरकोळ घटदेखील एकूण वसुलीवर मोठा परिणाम करते.

आर्थिक कारणे आणि महागाईचा संबंध

बाजार तज्ज्ञ आणि रेटिंग एजन्सींच्या मते, ही घट दीर्घकालीन मागणीतील कमतरता दर्शवत नाही, तर काही मॅक्रोइकॉनॉमिक (Macroeconomic) घटकांमुळे झाली आहे. व्यावसायिक वाहतूक कमी होण्यामागे मालवाहतुकीतील (Freight Movement) घट हे एक कारण आहे. काही विश्लेषकांच्या मते, पश्चिम आशियातील तणावाचा लॉजिस्टिक्स आणि पुरवठा साखळीवर परिणाम होत आहे. याशिवाय, राष्ट्रीय महामार्गांवरील टोल दरांमध्ये दरवर्षी एप्रिलमध्ये बदल होतो, जो घाऊक किंमत निर्देशांकाशी (Wholesale Price Index - WPI) जोडलेला असतो. मागील वर्षी WPI महागाई कमी असल्याने टोल दरांमध्ये किरकोळ वाढ झाली, ज्याचा थेट परिणाम या तिमाहीच्या महसुलावर झाला आहे.

पुनरागमनाची शक्यता

सध्याची तिमाही मंदावली असली तरी, वर्षाच्या उर्वरित काळात परिस्थिती सुधारण्याची शक्यता आहे. उद्योगातील तज्ज्ञांच्या मते, जुलै महिन्यात WPI सुमारे 10% पर्यंत वाढल्याने येत्या काही महिन्यांत टोल वसुली वाढण्यास मदत होऊ शकते. WPI लिंक केलेल्या टोल दरातील वाढीमुळे, मागील वर्षाच्या कमी महागाईचा प्रभाव कमी होऊन, या क्षेत्राला पुनरागमन करण्यास मदत अपेक्षित आहे. इन्फ्रास्ट्रक्चर आणि लॉजिस्टिक्सशी संबंधित कंपन्यांमध्ये गुंतवणूक करणारे गुंतवणूकदार मासिक वाहतूक डेटा आणि मालवाहतूक निर्देशांक (Freight Index) यावर लक्ष ठेवू शकतात, ज्यामुळे दुसऱ्या आणि तिसऱ्या तिमाहीत व्यावसायिक क्रियाकलापांमध्ये अपेक्षित वाढ होते की नाही, याचा अंदाज येईल.