$4 ट्रिलियन GDP चे लक्ष्य: भारताची तुफानी गती, पण महागाई आणि व्यापारातील तूट डोकेदुखी ठरू शकते!

आर्थिक विकास दराची गती कायम

मुख्य आर्थिक सल्लागार व्ही. अनंत नागेश्वरन यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, भारताचा नाममात्र GDP 11% च्या आसपास वाढण्याची शक्यता आहे, ज्यामुळे आर्थिक वर्ष 2026-27 पर्यंत $4 ट्रिलियन GDP चा आकडा गाठता येईल. या वर्षासाठी वास्तविक GDP वाढीचा अंदाज 7% ते 7.4% इतका सुधारण्यात आला आहे. या वाढीला उपभोग (Consumption) आणि गुंतवणूक (Investment) या दोन्ही क्षेत्रांचा मोठा हातभार लागत आहे. ग्रामीण भागात ट्रॅक्टरच्या विक्रीतून मागणी वाढत आहे, तर शहरी भागात UPI व्यवहार आणि विमान प्रवासातून खर्च वाढत आहे. खाजगी क्षेत्राकडून यंत्रसामग्री आणि उपकरणांमधील गुंतवणूकही वाढली आहे. उत्पादन क्षेत्रात सलग तीन वर्षे चांगली वाढ दिसून आली आहे. सेवा क्षेत्राची वाढ थोडी मंदावली असली तरी, ती अजूनही विस्तार क्षेत्रातच आहे. ई-वे बिल, बँक क्रेडिट आणि वीज वापर यांसारखे उच्च-वारंवारता निर्देशक (High-frequency indicators) पूर्व-साथीच्या पातळीवर आहेत. स्टील आणि सिमेंटचे उत्पादन पायाभूत सुविधांची मागणी दर्शवते. रब्बी पिकांची चांगली पेरणी आणि जागतिक वस्तूंच्या किमती कमी झाल्याने महागाई नियंत्रणात राहण्याची अपेक्षा आहे. वित्तीय तूट (Fiscal Deficit) कमी करण्याचे उद्दिष्ट 4.5% (FY26) आहे, ज्यामध्ये भांडवली खर्चाशी (Capital Expenditure) तडजोड केली जाणार नाही.

जागतिक स्तरावर भारताची स्थिती

भारत जगातील सर्वात वेगाने वाढणारी प्रमुख अर्थव्यवस्था राहण्याची अपेक्षा आहे. आर्थिक वर्ष 2027 साठी वाढीचे अंदाज 6.5% (जागतिक बँक) ते 7% (CareEdge Ratings) पर्यंत आहेत. आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी (IMF) नुसार 2026 आणि 2027 मध्ये भारताची वाढ 6.4% राहील, तर 2026 मध्ये ती 7.3% पर्यंत पोहोचू शकते. याउलट, चीनची वाढ 2026 आणि 2027 मध्ये सुमारे 4.5-4.6% राहण्याचा अंदाज आहे. उदयोन्मुख बाजारपेठा (Emerging Markets) 2026 मध्ये सुमारे 2.7% दराने वाढतील असा अंदाज आहे. जागतिक स्तरावर 2026 मध्ये वाढ 3.3% राहण्याचा अंदाज आहे, जो व्यापार तणाव आणि कठोर वित्तीय परिस्थितीमुळे मिश्रित आहे. अमेरिकेने लादलेले कर भारताच्या वाढीवर 6.5% पर्यंत परिणाम करू शकतात, परंतु देशांतर्गत मजबूत मागणी आणि निर्यात यामुळे हे धोके कमी होतील अशी अपेक्षा आहे.

चिंतेचे मुद्दे: महागाई, व्यापारी तूट आणि अंमलबजावणीतील जोखीम

सध्या महागाई नियंत्रणात असली तरी, 2027 पर्यंत ती 4.3% पर्यंत वाढण्याची शक्यता आहे. 2026 मध्ये महागाई 2.5% राहण्याचा अंदाज आहे, जो 2027 मध्ये वाढेल. अन्नधान्याच्या किमतीतील कमी बेस इफेक्ट आणि गैर-अन्न घटकांमुळे दबाव वाढू शकतो. याशिवाय, भारताची व्यापारी तूट (Trade Deficit) लक्षणीयरीत्या वाढत आहे. जानेवारी 2026 मध्ये ती $34.68 अब्ज इतकी होती, जी मागील वर्षापेक्षा जास्त आहे. विशेषतः सोने आणि चांदीची आयात वाढल्याने ही तूट वाढली आहे, तर निर्यातीत किरकोळ वाढ झाली आहे. गोल्डमन सॅक्सच्या मते, 2026 मध्ये चालू खात्यातील तूट (Current Account Deficit) $37 अब्ज पर्यंत वाढू शकते. जर हीच परिस्थिती राहिली, तर रुपयावर दबाव येऊ शकतो. भू-राजकीय जोखीम आणि व्यापार तणाव कायम आहेत. तसेच, मोठ्या प्रकल्पांची आणि सुधारणांची अंमलबजावणी (Execution risk) करणे हे देखील एक मोठे आव्हान आहे. मूडीज (Moody's) नुसार, आर्थिक वर्ष 2027 मध्ये भारताची GDP वाढ 6.4% राहील, जी सरकारी अंदाजे कमी आहे.