भारतातील बेरोजगारीची समस्या सोडवण्यासाठी सरकारने 'कौशल्य चक्र' (Kaushal Chakra) हा एआय-आधारित उपक्रम सुरू केला आहे. या मोहिमेद्वारे **१ कोटी** तरुणांना डिजिटल पद्धतीने कौशल्य प्रशिक्षण दिले जाणार आहे.
भारतात शिक्षण आणि उद्योगांची गरज यामध्ये मोठी दरी निर्माण झाली आहे. 'इंडिया स्किल्स रिपोर्ट २०२६' नुसार, देशातील सुमारे ४४% पदवीधर सध्या रोजगार मिळवण्यास सक्षम नाहीत. या समस्येवर मात करण्यासाठी सरकारने 'कौशल्य चक्र' (Kaushal Chakra) मॉडेल सादर केले आहे.
तीन टप्प्यांत कौशल्य विकास
या उपक्रमाची अंमलबजावणी तीन प्रमुख टप्प्यांत केली जाणार आहे:
१. बोध (Bodh): यामध्ये विद्यार्थ्यांचा 'डिजिटल स्किल्स पासपोर्ट' तयार केला जाईल, ज्याद्वारे त्यांच्या सध्याच्या ज्ञानाचा मागोवा घेतला जाईल.
२. अभ्यास (Abhyas): एआय-आधारित ट्यूटरच्या मदतीने कठीण विषय सोप्या आणि वैयक्तिक मॉड्यूलमध्ये शिकवले जातील.
३. सिद्धी (Siddhi): हा अंतिम टप्पा असून यात स्वतंत्र पडताळणी केली जाईल. पारंपारिक पदव्यांवर अवलंबून न राहता, विद्यार्थ्यांच्या खऱ्या क्षमतेचे प्रमाणपत्र कंपन्यांना दिले जाईल.
आव्हाने आणि वास्तव
ही योजना डिजिटल-फर्स्ट (Digital-First) असली तरी, देशातील डिजिटल दरी (Digital Divide) हे एक मोठे आव्हान आहे. ग्रामीण भागात इंटरनेट आणि हार्डवेअरची उपलब्धता ही यशातील मोठी अडचण ठरू शकते. तसेच, या प्रमाणपत्रांना उद्योगांकडून (Industry Buy-in) किती मान्यता मिळते, यावर या योजनेचे यश अवलंबून असेल. केवळ प्रमाणपत्र वाटपापेक्षा, त्यातून प्रत्यक्ष रोजगार किती मिळतात, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.