Whalesbook
बाजाराची २० वर्षांतील सर्वात मोठी पिछाडी
आर्थिक वर्ष २६ (FY26) मध्ये, भारताचा निफ्टी ५० (Nifty 50) इंडेक्स सुमारे ३% ते ७% घसरला, तर याउलट MSCI इमर्जिंग मार्केट्स इंडेक्स ३१% ने वधारला. हा ३४% चा कामगिरीतील तफावत (performance gap) चिंताजनक आहे. यामुळे, इतर इमर्जिंग मार्केट्सच्या तुलनेत भारताचे शेअर बाजाराचे व्हॅल्युएशन प्रीमियम मोठ्या प्रमाणात कमी झाले आहे. पूर्वी जिथे भारत ७३% पर्यंत महाग होता, तो आता केवळ २७% पर्यंत राहिला आहे. काही अंदाजानुसार, भारताचा P/E रेशो २०.३२x आहे, तर इमर्जिंग मार्केट्सचा सरासरी १२% ते १८% दरम्यान आहे. FPIs च्या मोठ्या विक्रीमुळे बाजाराच्या सेंटीमेंटमध्ये (sentiment) मोठे बदल दिसून येत आहेत.
भू-राजकीय तणाव आणि तेलाच्या किमती ठरल्या कारणीभूत
मार्च महिन्याच्या उत्तरार्धात FPIs कडून विक्रीचा ओघ वाढला, ज्यामागे मध्य पूर्वमधील वाढता भू-राजकीय तणाव आणि कच्च्या तेलाच्या किमतीत झालेली वाढ हे प्रमुख कारण होते. कच्च्या तेलाच्या किमती $११२ प्रति बॅरल पर्यंत पोहोचल्या होत्या. भारत आपल्या गरजेपैकी ९०% पेक्षा जास्त तेल आयात करतो, त्यामुळे तेलाच्या वाढत्या किमतींचा थेट परिणाम महागाई, व्यापार संतुलन आणि रुपयावर होतो. या पार्श्वभूमीवर FPIs ने मार्चच्या दुसऱ्या सहामाहीत ऑटो स्टॉक्समध्ये सुमारे ₹७,६९१ कोटी आणि रिॲल्टी स्टॉक्समध्ये ₹२,५६० कोटी ची विक्री केली. बांधकाम आणि ग्राहक सेवा क्षेत्रांमध्येही विक्री वाढली. या सर्वांमध्ये वित्तीय सेवा क्षेत्राला सर्वाधिक फटका बसला, जिथे मार्च महिन्यातच FPIs ने अंदाजे ₹६०,००० कोटी चे शेअर्स विकले, ज्यामुळे निफ्टी बँक इंडेक्स १७% कोसळला.
व्हॅल्युएशन कमी, पण तरीही महाग
FPIs च्या मोठ्या विक्रीनंतरही, भारतीय बाजाराचे व्हॅल्युएशन्स इतर अनेक इमर्जिंग मार्केट्सच्या तुलनेत जास्त आहेत. निफ्टी ५० चा P/E २०.३२x आहे, जो इमर्जिंग मार्केटच्या सरासरी १२-१८x पेक्षा खूप जास्त आहे. अगदी तैवान आणि दक्षिण कोरियासारख्या AI आणि सेमीकंडक्टरवर आधारित बाजारपेठांमध्येही लक्षणीय गुंतवणूक होत आहे. ज्या ऑटो (P/E २३.५८x-३१.२x) आणि रिॲल्टी (P/E ३२.४९x-५२.८५x) क्षेत्रांमध्ये FPIs ने सर्वाधिक विक्री केली, ते क्षेत्र अजूनही बाजाराच्या सरासरीपेक्षा जास्त प्रीमियमवर ट्रेड करत आहेत. यामुळे चीन, तैवान आणि दक्षिण कोरियासारख्या बाजारपेठांच्या तुलनेत भारत कमी आकर्षक ठरत आहे, ज्यांनी FY26 मध्ये १४.४% ते ११३% पेक्षा जास्त वाढ नोंदवली आहे. MSCI इमर्जिंग मार्केट्स इंडेक्समध्येही भारताचे स्थान चौथ्यावर घसरले आहे.
संरचनात्मक धोके आणि भविष्यातील अनिश्चितता
भारताची तेल आयातीवरील अवलंबित्व, वाढती महागाई आणि व्यापार तूट यांसारखी संरचनात्मक धोके परदेशी गुंतवणूकदारांना अस्वस्थ करत आहेत. जरी देशांतर्गत गुंतवणूकदारांनी बाजाराला आधार दिला असला तरी, FPIs च्या सततच्या विक्रीला सामोरे जाण्याची त्यांची क्षमता मर्यादित आहे. जागतिक गुंतवणूक आता AI आणि सेमीकंडक्टर-चालित बाजारपेठांकडे वळत असल्याने, फायनान्शियल आणि IT सेवांवर अधिक भार असलेल्या भारताच्या प्रमुख निर्देशांकांना याचा फटका बसू शकतो. गेल्या वर्षी दरात वाढ आणि जागतिक अनिश्चिततेमुळे झालेल्या परदेशी गुंतवणुकीच्या बहिर्वाहासारखे (outflows) धोके कायम आहेत.
पुढे काय? अस्थिरता कायम राहण्याची शक्यता
विश्लेषकांच्या मते, येत्या काळात बाजारात अस्थिरता (volatility) कायम राहण्याची शक्यता आहे. मध्य पूर्वेकडील तणाव कमी झाल्यास आणि तेलाच्या किमती स्थिर झाल्यास बाजारात स्थैर्य येऊ शकते. FPIs च्या विक्रीत घट होणे हे देखील सकारात्मक संकेत असेल. अभिषेक सराफ (Motilal Oswal Financial Services) यांच्या मते, जर कंपनीचा नफा वेगाने वाढला आणि परदेशी भांडवल परत आले, तर बाजारात वेगाने सुधारणा होऊ शकते. तथापि, जोपर्यंत कंपनीचा नफा लक्षणीयरीत्या वाढत नाही आणि परदेशी भांडवल परत येत नाही, तोपर्यंत इतर बाजारपेठांच्या तुलनेत पिछाडीवर राहण्याची शक्यता आहे. बाजाराचे सध्याचे व्हॅल्युएशन इतर इमर्जिंग मार्केट्सपेक्षा जास्त असल्याने, परदेशी गुंतवणूकदारांना आकर्षित करण्यासाठी नफ्यात मोठी वाढ आवश्यक आहे.