Whalesbook
बाजारात दुहेरी चित्र: तेजीचे संकेत पण सावधगिरीचा इशारा
भारतीय शेअर बाजारात तेजीचे सत्र सुरू आहे, ज्यामागे परदेशी गुंतवणूकदारांची (FIIs) सक्रियता आणि देशांतर्गत खाजगी गुंतवणुकीत (Capex) झालेली लक्षणीय वाढ हे मुख्य आधारस्तंभ आहेत. मात्र, या सकारात्मक चित्राच्या पार्श्वभूमीवर, माहिती तंत्रज्ञान (IT) क्षेत्राला कृत्रिम बुद्धिमत्तेमुळे (AI) मोठे आव्हान उभे राहिले आहे, तर स्मॉल-कॅप शेअर्समध्ये वाढलेल्या किमतींमुळे (Valuation) चिंता व्यक्त केली जात आहे.
परदेशी पैशांचा ओघ परतला, खाजगी गुंतवणुकीला गती
फेब्रुवारी महिन्यात परदेशी संस्थात्मक गुंतवणूकदारांनी (FIIs) पुन्हा एकदा भारतीय बाजारात पैसे गुंतवण्यास सुरुवात केली आहे. आतापर्यंत या महिन्यात ₹4,900.17 कोटी इतकी निव्वळ गुंतवणूक (Net Inflow) झाली आहे. हे लक्षवेधी आहे कारण २०२५ या वर्षात FIIs ने तब्बल ₹1.66 लाख कोटी इतकी मोठी रक्कम बाजारातून काढून घेतली होती. भारत आणि अमेरिका यांच्यातील व्यापार करार अंतिम झाल्यामुळे भू-राजकीय अनिश्चितता कमी झाली आहे, ज्याचा हा सकारात्मक परिणाम मानला जात आहे. विशेष म्हणजे, देशी संस्थात्मक गुंतवणूकदार (DIIs) आता बाजारात अधिक प्रभावी ठरले असून, त्यांनी २०२५ मध्ये ₹3 लाख कोटी पेक्षा जास्त गुंतवणूक करून FIIs ला मागे टाकले आहे.
खाजगी गुंतवणुकीच्या आघाडीवरही दिलासादायक बातमी आहे. २०२६ च्या पहिल्या सहामाहीत (H1 FY26) खाजगी क्षेत्रातील भांडवली खर्चाचे (Capex) नियोजन 41% ने वाढून ₹24 ट्रिलियन पर्यंत पोहोचले आहे. यात उत्पादन आणि वीज क्षेत्रातील प्रकल्पांचा मोठा वाटा आहे. परदेशी गुंतवणूकदारांनीही कॅपेक्स योजनेत 130% वाढ करत ₹3.56 ट्रिलियन पेक्षा जास्त रक्कम गुंतवण्याचे नियोजन केले आहे.
AI मुळे IT कंपन्या हादरल्या, मार्केट कॅपमध्ये मोठी घट
बाजारातील या तेजीच्या उलट चित्र आयटी (IT) सेक्टरमध्ये पाहायला मिळत आहे. कृत्रिम बुद्धिमत्तेतील (AI) प्रगतीमुळे, विशेषतः 'Anthropic's Claude Cowork' सारख्या टूल्समुळे, आयटी कंपन्यांच्या शेअरमध्ये मोठी घसरण झाली आहे. विश्लेषकांना भीती आहे की AI मुळे अनेक आयटी सेवा, ॲप्लिकेशन डेव्हलपमेंट आणि टेस्टिंग सारखी कामे स्वयंचलित (Automate) होऊ शकतात, ज्यामुळे कंपन्यांच्या कमाईवर गंभीर परिणाम होईल. फेब्रुवारीच्या सुरुवातीलाच प्रमुख भारतीय आयटी शेअर्स कोसळले आणि तब्बल ₹2 लाख कोटी मार्केट कॅप (Market Cap) गमावले. मोतीलाल ओसवालच्या अंदाजानुसार, येत्या चार वर्षांत आयटी उद्योगाच्या 9-12% महसुलाला AI मुळे धोका निर्माण होऊ शकतो.
स्मॉल-कॅप्सवर वाढलेल्या किमतींची चिंता
बाजाराच्या व्यापक वाढीदरम्यान, स्मॉल-कॅप सेगमेंट मात्र अडचणीतून जात आहे. २०२५ मध्ये निफ्टी स्मॉल कॅप १०० (Nifty Small Cap 100) इंडेक्समध्ये सुमारे 7% ची घसरण झाली, जी गेल्या सात वर्षांतील सर्वात वाईट कामगिरी होती. अनेक स्मॉल-कॅप शेअर्समध्ये मोठी घसरण झाली असली तरी, विश्लेषकांचे मत आहे की मध्यम आणि स्मॉल-कॅप कंपन्यांचे व्हॅल्युएशन अजूनही जास्त आहे. वाढलेल्या किमतींमुळे भविष्यात आणखी घसरण होण्याचा धोका कायम आहे.
बँकिंग आणि वित्तीय क्षेत्राची स्थिर कामगिरी
आयटी क्षेत्रातील आव्हानांच्या अगदी उलट, बँकिंग आणि वित्तीय सेवा क्षेत्रात सकारात्मकता दिसत आहे. मूडीज रेटिंग्जने (Moody's Ratings) भारताच्या बँकिंग क्षेत्राला स्थिर दृष्टिकोन (Stable Outlook) दिला आहे. मजबूत आर्थिक वाढीमुळे, नॉन-परफॉर्मिंग ॲसेट्स (NPAs) कमी राहतील आणि नफाक्षमता (Profitability) स्थिर राहील असा अंदाज आहे. कर्ज वाढीचा वेग ठेवींच्या वाढीशी जुळेल आणि बँकांची भांडवल स्थितीही चांगली आहे. २०२७ पर्यंत नफ्यात दुहेरी अंकी वाढ अपेक्षित आहे.
ऐतिहासिक कामगिरी आणि भविष्यातील दिशा
२०२५ मध्ये भारतीय बाजाराची कामगिरी जागतिक बाजारांच्या तुलनेत थोडी कमी राहिली. जिथे जागतिक बेंचमार्क 20% पेक्षा जास्त वाढले, तिथे भारतीय बाजारात सुमारे 8-10% ची वाढ दिसून आली. वाढलेल्या व्हॅल्युएशनमुळे आणि परदेशी गुंतवणुकीच्या बहिर्वाहामुळे (Outflows) असे झाले. मात्र, आता FIIs ची वापसी आणि स्थिर होत असलेल्या जागतिक दरांमुळे परिस्थिती बदलण्याची शक्यता आहे. अमेरिकेसारख्या मोठ्या अर्थव्यवस्थांमधील घडामोडी आणि रुपयातील सुधारणा यामुळे परदेशी भांडवलाला आकर्षित करण्यास मदत मिळेल. २०२६ मध्ये भारताचा जीडीपी विकास दर सुमारे 6.9% राहण्याचा अंदाज आहे. मात्र, आयटी क्षेत्रातील AI चे संकट आणि खाजगी गुंतवणुकीची सातत्यपूर्ण वाढ यांसारख्या क्षेत्रांतील समस्यांचे निराकरण झाल्यासच सद्यस्थितीतील तेजी टिकून राहू शकेल.