RBI ने लागू केलेल्या फॉरेक्स मार्केटवरील नवीन नियमांमुळे आणि वाढत्या जागतिक चिंतांमुळे आज भारतीय शेअर बाजारात मोठी पडझड झाली. ३० मार्च रोजी संपलेल्या ट्रेडिंग आठवड्यात, BSE Sensex 2.22% घसरून 1,635.67 अंकांनी 71,947.55 वर बंद झाला. तर NSE Nifty 50 मध्ये 2.14% ची घसरण झाली, जो 488.20 अंकांनी 22,331.40 वर स्थिरावला. बाजारात 2,750 पेक्षा जास्त शेअर्समध्ये घसरण झाली, तर केवळ 73 शेअर्समध्ये तेजी दिसली. मार्च महिन्यात Nifty 50 मध्ये 11% पेक्षा जास्त घट झाली, जी मार्च 2020 नंतरची सर्वात मोठी मासिक घसरण होती.
या पडझडीचे मुख्य कारण म्हणजे रिझर्व्ह बँकेने (RBI) बँकांच्या फॉरेन एक्सचेंज पोझिशन्सवर लावलेली नवीन मर्यादा. १ एप्रिल 2026 पासून लागू होणाऱ्या या नियमानुसार, बँक्स आता फक्त $100 दशलक्ष पर्यंतच नेट ओपन पोझिशन ठेवू शकतील. याचा उद्देश सट्टा (speculative trading) कमी करणे आणि रुपयाला घसरण्यापासून रोखणे हा आहे. विशेषतः, ३० मार्च रोजी रुपया डॉलरसमोर 95.12 च्या विक्रमी नीचांकी पातळीवर पोहोचला होता. या नवीन नियमांमुळे बँकांना अब्जावधी डॉलर्सच्या पोझिशन्स कमी कराव्या लागतील, ज्यामुळे बाजारात तात्पुरता दबाव येऊ शकतो.
देशांतर्गत बाजारातील ही घसरण जागतिक स्तरावरील वाढत्या चिंतेच्या पार्श्वभूमीवर झाली. मध्य पूर्वेतील वाढता तणाव, विशेषतः इराणचा समावेश असलेल्या संघर्षामुळे कच्च्या तेलाच्या किमती $110 प्रति बॅरलच्या वर गेल्या. यामुळे महागाई आणि आर्थिक मंदी (stagflation) ची भीती वाढली असून गुंतवणूकदार सुरक्षित मालमत्तांकडे वळले आहेत. आशियाई बाजारातही याचीच झलक दिसली, जपानचा Nikkei 4.6% आणि दक्षिण कोरियाचा Kospi 4% घसरला. अमेरिकेतही Nasdaq आणि Dow Jones सारखे प्रमुख निर्देशांक घसरले. मार्च महिन्यात परदेशी गुंतवणूकदारांनी (FII) सुमारे $12 अब्ज भारतीय बाजारातून काढून घेतले.
या विक्रीमुळे बँकिंग आणि वित्तीय सेवा क्षेत्राला मोठा फटका बसला. या क्षेत्रांचे निर्देशांक अनुक्रमे 3.5% आणि 3.6% पेक्षा जास्त घसरले. सरकारी बँकांमध्ये 2-4% ची घट दिसली. ऑटो, एफएमसीजी, कन्झ्युमर ड्युरेबल्स, कॅपिटल गुड्स, टेलिकॉम आणि रिॲल्टी यांसारख्या क्षेत्रांनीही 2-4% ची घट नोंदवली. दुसरीकडे, धातू आणि तेल व वायू क्षेत्रातील शेअर्समध्ये कमोडिटीच्या वाढत्या किमतींमुळे स्थिरता दिसली. बाजारातील या करेक्शनमुळे व्हॅल्युएशन्स (valuations) अधिक आकर्षक झाली आहेत, Nifty चा P/E गुणोत्तर सरासरी 22.4 वरून सुमारे 19 पर्यंत खाली आला आहे. मात्र, एकूण मार्केट कॅपिटलायझेशन $533 अब्ज पेक्षा जास्त कमी होऊन $4.77 ट्रिलियन पर्यंत पोहोचले आहे, जे बाजारातील घसरणीची तीव्रता दर्शवते.
RBI च्या या धोरणामुळे बँकिंग क्षेत्रासाठी काही धोके निर्माण झाले आहेत. बँकांना त्यांच्या फॉरेक्स पोझिशन्स त्वरित कमी कराव्या लागतील, ज्यामुळे त्यांना मोठे नुकसान (mark-to-market losses) सहन करावे लागू शकते. पूर्वी या पोझिशन्स $2-5 अब्ज पर्यंत ठेवण्याची लवचिकता होती, परंतु नवीन $100 दशलक्ष ची मर्यादा खूपच कमी आहे. बँकांनी या नियमांच्या पालनासाठी तीन महिन्यांची मुदतवाढ मागितली आहे. रुपया सध्या भू-राजकीय तणाव आणि मजबूत डॉलरमुळे अस्थिर राहण्याची शक्यता आहे. मिड-कॅप आणि स्मॉल-कॅप निर्देशांकांमध्ये 2.5% पेक्षा जास्त घसरण झाली आहे, जी जोखमीच्या मालमत्तेतून (riskier assets) गुंतवणूकदारांनी काढलेली गुंतवणूक दर्शवते.
विश्लेषकांच्या मते, बाजारातील करेक्शनमुळे व्हॅल्युएशन सुधारले असले तरी, नजीकच्या काळात भू-राजकीय घडामोडी आणि RBI च्या नवीन फॉरेक्स नियमांची अंमलबजावणी यावर बाजारातील अस्थिरता अवलंबून असेल. बँकिंग क्षेत्रात काही तज्ञांना चांगला रिस्क-रिवॉर्ड रेशो दिसत आहे. ICICI Bank, State Bank of India आणि Axis Bank सारख्या बँकांना प्राधान्य दिले जात आहे, ज्यांच्या कमाईत 16% वाढ अपेक्षित आहे. मात्र, पोझिशन्स कमी करण्यातील संभाव्य नुकसान आणि जागतिक अनिश्चितता लक्षात घेता सावधगिरी बाळगणे आवश्यक आहे. Nifty साठी 22,000 च्या आसपास सपोर्ट लेव्हल आहे, तर 21,700-21,750 वर पुढील सपोर्ट मिळेल. वरच्या बाजूला 22,500-22,600 च्या आसपास रेझिस्टन्स (resistance) दिसतो.