ट्रेडिंगचा खर्च वाढणार, STT मध्ये वाढ
1 एप्रिल 2026 पासून भारतीय शेअर बाजारात डेरिव्हेटिव्ह्जचे व्यवहार करणाऱ्या ट्रेडरना अधिक खर्च करावा लागणार आहे. केंद्र सरकारने अर्थसंकल्पात (Budget) सिक्युरिटीज ट्रान्झॅक्शन टॅक्स (STT) मध्ये वाढ केली आहे. या नवीन नियमांनुसार, इक्विटी ऑप्शन्स प्रीमियमवरील STT 0.1% वरून वाढवून 0.15% करण्यात आला आहे. तर फ्युचर्स कॉन्ट्रॅक्ट्ससाठी हा कर 0.02% वरून 0.05% झाला आहे. इक्विटी ऑप्शन एक्सरसाइजवर STT 0.125% वरून 0.15% पर्यंत नेण्यात आला आहे.
या बदलाचा मुख्य उद्देश सट्टेबाजीला (Speculative Trading) आळा घालणे हा आहे, कारण आकडेवारी दर्शवते की F&O सेगमेंटमधील बहुतेक रिटेल ट्रेडर तोट्यात असतात. फेब्रुवारी 2026 मध्ये अर्थसंकल्पाची घोषणा झाल्यानंतर BSE (Bombay Stock Exchange) मध्ये सूचीबद्ध कंपन्यांच्या मार्केट कॅपिटलायझेशनमध्ये तब्बल ₹10 लाख कोटींची घट झाली, जी गुंतवणूकदारांमधील व्यवहारांवरील खर्चाबाबतची चिंता दर्शवते.
यामुळे Nifty फ्युचर्सच्या एका लॉटवरील STT चा खर्च ₹400 पेक्षा जास्त वाढणार आहे, ज्याचा थेट परिणाम ट्रेडरच्या ब्रेकइव्हन पॉईंटवर (Breakeven Point) होणार आहे.
जागतिक तणावामुळे बाजारात मोठी घसरण
STT वाढीच्या पार्श्वभूमीवर, मार्च 2026 मध्ये जागतिक पातळीवर घडामोडींमुळे भारतीय बाजारात मोठी अस्थिरता निर्माण झाली. अमेरिका आणि इराणमधील वाढत्या तणावामुळे भारतीय शेअर बाजारात मोठी विक्री (Sell-off) दिसून आली. Sensex 11.5% पेक्षा जास्त घसरला, तर Nifty 50 मध्ये सुमारे 11.3% ची घसरण झाली. या काळात गुंतवणूकदारांचे अंदाजे ₹51 लाख कोटींचे नुकसान झाले.
मार्च महिन्यात परदेशी संस्थात्मक गुंतवणूकदारांनी (FII) ₹1 लाख कोटींहून अधिकची विक्री केली. भारतीय रुपयाही डॉलरसमोर ऐतिहासिक नीचांकी पातळीवर पोहोचला आणि ₹95 च्या खाली गेला. क्रूड ऑईलच्या किमती $110 प्रति बॅरलच्या पुढे गेल्याने महागाईच्या चिंता वाढल्या आणि अर्थव्यवस्थेच्या वाढीचा अंदाज कमी झाला. यामुळे Goldman Sachs सारख्या संस्थांनी भारताच्या आर्थिक वाढीचा अंदाज कमी केला.
ब्रोकरेज कंपन्या आणि एक्स्चेंजवर परिणाम
या बाजारातील बदलांचा थेट परिणाम Angel One, BSE आणि NSE सारख्या कंपन्यांवर होत आहे. Angel One साठी, F&O सेगमेंट हा महसुलाचा मोठा स्रोत राहिला आहे. ब्रोकरेज कंपन्यांचे विश्लेषण केले असता, Angel One ला 'Buy' रेटिंग आणि सरासरी ₹305.50 चे टार्गेट प्राईस मिळत आहे.
BSE चे मार्केट कॅपिटल ₹1.09 लाख कोटींपेक्षा जास्त असले तरी, त्याचे P/E रेशो 50.1 ते 56.48 च्या दरम्यान आहे, जे उद्योगातील इतर कंपन्यांपेक्षा खूप जास्त आहे. BSE साठी विश्लेषकांचे मत संमिश्र आहे, सरासरी टार्गेट प्राईस ₹3,114.62 आहे.
NSE (National Stock Exchange) ची खाजगी बाजारपेठेतील व्हॅल्युएशन मार्च 2026 पर्यंत सुमारे ₹4.7 लाख कोटी ($58 अब्ज) पर्यंत पोहोचली आहे. NSE च्या IPO (Initial Public Offering) च्या प्रतीक्षेत असलेल्या शेअर्सची किंमत सुमारे ₹1,931.00 आहे.
ट्रेडरसमोर आव्हाने
STT वाढीचा सर्वात मोठा फटका सक्रिय ट्रेडर्सना बसणार आहे. F&O मधील कमी मार्जिनमुळे, वाढलेला व्यवहार खर्च ट्रेडरसाठी ब्रेकइव्हन पॉईंट वाढवेल. यामुळे अल्प मुदतीत ट्रेडिंग व्हॉल्यूम कमी होण्याची शक्यता आहे.
भविष्यातील धोके आणि आशा
BSE चा उच्च P/E रेशो आणि Angel One चा F&O वरील अवलंबित्व यामुळे कंपन्यांना आव्हानांचा सामना करावा लागू शकतो. तसेच, भू-राजकीय तणाव आणि तेलाच्या वाढत्या किमतींमुळे बाजारात अस्थिरता कायम राहू शकते. मात्र, विश्लेषक या क्षेत्राबाबत सावध आशावाद व्यक्त करत आहेत. भू-राजकीय तणाव कमी झाल्यास आणि कच्च्या तेलाच्या किमती स्थिर झाल्यास बाजार पुन्हा पूर्वपदावर येण्याची अपेक्षा आहे. NSE च्या IPO योजनांवरही बाजाराची नजर असेल.