भारत सरकारचा मोठा दिलासा! आयात निर्बंधांवर (Import Curbs) तात्काळ बंदी नाही, रुपया सावरणार?

सरकारी सूत्रांनी बाजारात पसरलेल्या अटकळबाजांना (speculation) पूर्णविराम देत स्पष्ट केले आहे की, आंतरराष्ट्रीय कार्ड पेमेंटवर (international card payment) सध्या कोणतेही निर्बंध (restrictions) लादले जाणार नाहीत किंवा सोने, चांदीसारख्या मौल्यवान धातूंच्या आयातीवरील शुल्क (import duties) वाढवले जाणार नाही.

हे विधान अशा वेळी आले आहे जेव्हा भारताला व्यापार तूट (trade deficit) वाढणे, वस्तूंच्या आयातीचा खर्च वाढणे आणि जागतिक अनिश्चिततेमुळे (global uncertainties) परकीय चलन साठ्यावर (foreign reserves) येणारा ताण अशा अनेक आर्थिक आव्हानांना सामोरे जावे लागत आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी काही दिवसांपूर्वीच आयातित वस्तू, परदेश प्रवास आणि सोन्याची खरेदी कमी करून आर्थिक आत्मनिर्भरता वाढवण्यावर आणि परकीय चलन वाचवण्यावर जोर दिला होता.

मात्र, या आश्वासनांनंतरही, मार्च 2026 मध्ये संपलेल्या आर्थिक वर्षासाठी (FY26) भारताची व्यापार तूट 26% नी वाढून $119.30 अब्ज झाली आहे. केवळ वस्तू व्यापार तूट (merchandise trade deficit) $333.20 अब्ज पर्यंत पोहोचली. पेट्रोलियम आयातीत किंचित घट झाली असली तरी, सोन्याच्या आयातीच्या मूल्यात 24.1% ची मोठी वाढ होऊन ती $71.98 अब्ज पर्यंत पोहोचली, ज्यामुळे आयातीचा ताण वाढला. विशेष म्हणजे, सोन्याच्या आयातीचे प्रमाण (volume) किंचित कमी झाले असले तरी, त्याचे मूल्य वाढले.

भारताची ऊर्जा सुरक्षा (energy security) हा चिंतेचा विषय आहे, कारण देश आपल्या इंधनाच्या 85% पेक्षा जास्त गरजांसाठी आयातीवर अवलंबून आहे. कच्च्या तेलाच्या आयातीवरील अवलंबित्व 88-89%, नैसर्गिक वायू 50% आणि कोळसा 23% आहे. मध्य पूर्वेतील (Middle East) भू-राजकीय तणावामुळे (geopolitical tensions) कच्च्या तेलाच्या किमतीत अस्थिरता (volatile crude oil prices) वाढली आहे.

भारतीय घरांमध्ये पारंपरिकरित्या गुंतवणुकीचे माध्यम असलेल्या सोन्याच्या आयातीत (gold imports) मोठी वाढ झाली आहे. 2026 च्या पहिल्या तिमाहीत (Q1 2026) सोन्याची मागणी मूल्यानुसार 99% नी वाढून $25 अब्ज झाली. महागाई आणि रुपयाच्या अवमूल्यनाविरुद्ध (currency devaluation) बचाव म्हणून गुंतवणूकदार (investors) सोन्याकडे वळत असल्याचे दिसून येते.

देशाच्या परकीय चलन साठ्यातही (foreign exchange reserves) घट झाली असून, 1 मे 2026 रोजी संपलेल्या आठवड्यात तो $690.69 अब्ज होता, ज्यात सोन्याच्या साठ्यातही (gold reserves) घट दिसून आली.

दरम्यान, भारत अमेरिकेसोबत (United States) आर्थिक संबंध अधिक मजबूत करण्याचा प्रयत्न करत आहे. व्यापारी करारांवर (trade agreement talks) चर्चा करण्यासाठी लवकरच अमेरिकेचे एक व्यापारी शिष्टमंडळ (U.S. trade delegation) भारतात येण्याची अपेक्षा आहे. मात्र, अमेरिकेच्या काही तपासण्या (U.S. Section 301 investigations) या वाटाघाटींमध्ये अडथळा आणू शकतात.

सरकारी आश्वासनांनंतरही, भारताच्या बाह्य क्षेत्रासाठी (external sector) मोठे धोके कायम आहेत. आयातित इंधनावरील अवलंबित्व आणि पश्चिम आशियातील (West Asia) भू-राजकीय अस्थिरता यामुळे कच्च्या तेलाच्या किमतीत सातत्याने वाढ राहण्याचा धोका आहे. सोन्याच्या आयातीचे वाढते मूल्य परकीय चलन साठ्यावर ताण आणत आहे. विश्लेषकांच्या मते, उच्च कच्च्या तेलाच्या किमतींमुळे FY27 मध्ये चालू खात्यातील तूट (current account deficit) वाढत राहण्याची शक्यता आहे.