भारताची स्थापित अक्षय ऊर्जा क्षमता जून २०२६ पर्यंत **१६२.१५ GW** वर पोहोचली आहे, जी गेल्या दशकात लक्षणीय वाढ दर्शवते. मात्र, एल निनोमुळे मान्सूनचा पाऊस सरासरीपेक्षा **२१%** कमी आहे, ज्यामुळे कृषी क्षेत्रासमोर आव्हानं उभी राहिली आहेत.
Detailed Coverage
अक्षय ऊर्जेत भारत अग्रेसर!
भारताने आपल्या अक्षय ऊर्जा पायाभूत सुविधांमध्ये मोठी प्रगती केली आहे. जून २०२६ पर्यंत, एकूण स्थापित क्षमता १६२.१५ गिगावॅट (GW) वर पोहोचली आहे. २०१३-१४ मध्ये ही क्षमता फक्त २.८२ GW होती, जी गेल्या दशकातील एक मोठे यश दर्शवते. आंतरराष्ट्रीय अक्षय ऊर्जा एजन्सीच्या (International Renewable Energy Agency) आकडेवारीनुसार, सौर ऊर्जेच्या एकूण स्थापित क्षमतेमध्ये भारत आता जगात तिसऱ्या क्रमांकावर आहे.
शेतीसमोर हवामानाचे आव्हान
एकीकडे अक्षय ऊर्जा क्षेत्रात मोठी वाढ होत असली तरी, कृषी क्षेत्र हवामानातील बदलांमुळे दबावाखाली आहे. १४ जुलै २०२६ पर्यंत, दक्षिण-पश्चिम मान्सून हंगामातील एकूण पर्जन्यमान दीर्घकालीन सरासरीपेक्षा २१% कमी होते. सरकारचं म्हणणं आहे की, एल निनो (El Niño) परिस्थितीमुळे पर्जन्याच्या सामान्य पद्धतींमध्ये व्यत्यय येत आहे. शेतकऱ्यांना मदत करण्यासाठी, विज्ञान आणि तंत्रज्ञान मंत्रालय 'मौसम' आणि 'मेघदूत' सारख्या डिजिटल प्लॅटफॉर्म आणि १३० फील्ड युनिट्सद्वारे हवामानावर आधारित कृषी सल्ला देत आहे.
हवामान आणि पायाभूत सुविधा
विदर्भ, दक्षिण उत्तर प्रदेश आणि उत्तर मध्य प्रदेशासारख्या काही भागांमध्ये तापमान ४५ अंश सेल्सियस पेक्षा जास्त नोंदवले गेले असले तरी, भारतीय हवामान विभागाने (India Meteorological Department) २०२६ मध्ये तीव्र उष्णतेच्या लाटा गेल्या वर्षींच्या तुलनेत कमी असल्याचं म्हटलं आहे. जून २०२६ मध्ये हिमाचल प्रदेशातील कांग्रा-चाम्बा भागात १६ भूकंप नोंदवले गेले आहेत.
गुंतवणूकदार आणि संबंधित घटकांसाठी, कमी मान्सूनमुळे शेती उत्पादन आणि ग्रामीण उपभोगावर काय परिणाम होतो हे पाहणं महत्त्वाचं ठरेल. या मोसमात सरासरी ९०% पर्जन्याचा अंदाज आहे, ज्यामुळे या क्षेत्रात अस्थिरता राहण्याची शक्यता आहे. पिकांच्या उत्पादनावर आणि पुढील तिमाहीत कृषी निविष्ठांच्या मागणीवर याचा कसा परिणाम होतो, याकडे लक्ष लागले आहे.