भारताच्या आर्थिक आरोग्याचे महत्त्वाचे सूचक असलेल्या बॅलन्स ऑफ पेमेंट्स (BoP) मध्ये एप्रिल-जून २०२६ या तिमाहीत **$8.1 अब्ज** तुटीची नोंद झाली आहे. गेल्या वर्षी याच तिमाहीत **$4.5 अब्ज** चा सरप्लस (Surplus) होता, मात्र या बदलामुळे अर्थव्यवस्थेवर परिणाम झाला आहे.
FPI आऊटफ्लोमुळे अर्थव्यवस्थेवर दबाव
या तिमाहीतील $8.1 अब्ज च्या BoP तुटीचे मुख्य कारण म्हणजे कॅपिटल अकाउंटमधील (Capital Account) बदल. यात परदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदारांनी (FPIs) भारतीय बाजारातून तब्बल $9.6 अब्ज काढून घेतले. गेल्या वर्षी याच काळात FPIs नेट खरेदीदार होते, मात्र यावेळी त्यांनी मोठी विक्री केली आहे.
FDI मुळे अर्थव्यवस्थेला आधार
जरी FPIs पैशांचा ओघ कमी झाला असला तरी, फॉरेन डायरेक्ट इन्व्हेस्टमेंट (FDI) मध्ये वाढ झाल्यामुळे अर्थव्यवस्थेला आधार मिळाला. चालू आर्थिक वर्षाच्या पहिल्या तिमाहीत FDI इनफ्लो (Inflow) $7.8 अब्ज पर्यंत पोहोचला, जो मागील वर्षी याच तिमाहीत $4.8 अब्ज होता.
चालू खात्यातील तूट (Current Account Deficit)
कॅपिटल अकाउंटमधील चढ-उतारानंतरही, चालू खात्यातील तूट तुलनेने स्थिर राहिली. ती $3.1 अब्ज होती, जी मागील वर्षी $2.9 अब्ज होती. जून महिन्यात ट्रेड डेफिसिट (Trade Deficit) $30.2 अब्ज पर्यंत पोहोचला. निर्यात $41.2 अब्ज पर्यंत सुधारली असली तरी, आयातीचा खर्च $71.4 अब्ज पर्यंत वाढला, ज्यामुळे आयातीवर लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे आहे.
RBI चे नियोजन आणि भविष्यातील दिशा
भविष्यातील आर्थिक स्थैर्यासाठी, रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाने (RBI) डॉलर इनफ्लो वाढवण्यासाठी काही उपाययोजना केल्या आहेत. यामध्ये FCNR(B) ठेवी आणि एक्सटर्नल कमर्शियल बॉरोईंग्ज (ECB) यांचा समावेश आहे. या उपायांमुळे चालू आर्थिक वर्षाच्या अखेरपर्यंत $90-95 अब्ज पर्यंतचा इनफ्लो अपेक्षित आहे. जर हे प्रयत्न यशस्वी झाले, तर पूर्ण वर्षासाठी BoP पुन्हा सरप्लसमध्ये येण्याची शक्यता आहे.
गुंतवणूकदारांसाठी, मासिक ट्रेड डेटा आणि जागतिक पातळीवरील कॅपिटल फ्लो यावर लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे ठरेल. सध्याची तूट जागतिक आर्थिक अनिश्चितता दर्शवते, परंतु FDI मधील वाढ आणि RBI च्या सक्रिय उपाययोजनांमुळे दीर्घकालीन दबावाला सामोरे जाण्याचा प्रयत्न केला जात आहे. रुपयाची स्थिरता आणि बाजारातील सेंटिमेंट (Sentiment) हे अपेक्षित कॅपिटल इनफ्लोवर अवलंबून असेल.