भारताच्या पॉवर ग्रीडला अधिक सुरक्षित बनवण्यासाठी सरकार आता 'सिलिकॉन कार्बाइड' (SiC) मॉड्यूल्सचे उत्पादन देशातच करण्याच्या तयारीत आहे. या निर्णयामुळे आयातीवरील अवलंबित्व कमी होण्यास मदत होईल.
देशांतर्गत उत्पादनावर भर
इलेक्ट्रॉनिक्स आणि आयटी मंत्रालय तसेच ऊर्जा मंत्रालयाने 'सिलिकॉन कार्बाइड' (SiC) पॉवर मॉड्यूल्सच्या डिझाइन आणि उत्पादनासाठी पुढाकार घेतला आहे. हे चिप्स आधुनिक वीज नेटवर्कसाठी, विशेषतः हाय-व्होल्टेज डायरेक्ट करंट (HVDC) ट्रान्समिशन लाइन्ससाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहेत, जे लांब अंतरापर्यंत वीज कार्यक्षमतेने पोहोचवण्यास मदत करतात.
आयातीचे वाढते संकट
सध्या भारत अशा प्रगत उपकरणांसाठी मोठ्या प्रमाणावर आयातीवर अवलंबून आहे. 2025 पर्यंत या उपकरणांची मागणी $59 अब्जांवर पोहोचली आहे. धक्कादायक बाब म्हणजे, गेल्या पाच वर्षांत आयात केलेल्या उपकरणांवर अवलंबित्व 22% वरून 33% पर्यंत वाढले आहे. यामुळे भविष्यात सप्लाय चेन रिस्क टाळण्यासाठी सरकार स्वदेशी उत्पादनाकडे वळत आहे.
Power Grid Corporation ची भूमिका
या प्रकल्पात Power Grid Corporation of India महत्त्वाची भूमिका बजावणार आहे. हे तंत्रज्ञान देशांतर्गत विकसित केल्यास ग्रीड देखभाल आणि अपग्रेडेशनचा खर्च दीर्घकाळात कमी होऊ शकतो. मात्र, सिलिकॉन कार्बाइडचे उत्पादन हे सामान्य चिप्सपेक्षा अधिक क्लिष्ट आहे. यासाठी मोठ्या प्रमाणात संशोधन आणि फॅक्टरी सेटअपमध्ये गुंतवणुकीची गरज आहे, ज्यासाठी काही वर्षांचा कालावधी लागू शकतो.
पुढील दिशा
सरकारने या प्रक्रियेसाठी वेळापत्रक निश्चित केले आहे. स्टेकहोल्डर्सना त्यांचे प्रश्न 8 ऑक्टोबरपर्यंत सादर करायचे आहेत, तर 14 ऑक्टोबरला या संदर्भात महत्त्वाची बैठक होणार आहे. या बैठकीत सादर होणारे 'रिक्वेस्ट फॉर प्रपोझल' (RFP) आणि सरकारकडून मिळणारे प्रोत्साहन, हे ठरवेल की कोणती दिग्गज कंपनी या क्षेत्रात पाऊल ठेवणार आहे.