भारत आणि पाकिस्तान यांच्यातील अधिकृत व्यापार बंदी असूनही, चालू आर्थिक वर्षाच्या पहिल्या तिमाहीत भारतीय मालाची आयात तब्बल **$61.74 मिलियन** वर पोहोचली आहे. दुबई आणि सिंगापूरसारख्या ट्रान्झिट हबचा वापर करून औषधे आणि रसायने पाकिस्तानमध्ये पोहोचत आहेत.
व्यापाराचे नवे मार्ग आणि आकडेवारी
स्टेट बँक ऑफ पाकिस्तानच्या ताज्या आकडेवारीनुसार, भारत आणि पाकिस्तान यांच्यातील व्यापाराचा आकडा $61.74 मिलियन पर्यंत पोहोचला आहे. गेल्या वर्षी याच काळात हा आकडा $36.55 मिलियन इतका होता, म्हणजेच यात ६९% नी मोठी वाढ झाली आहे. २०२५ च्या पहलगाम हल्ल्यानंतर दोन्ही देशांमधील द्विपक्षीय व्यापार अधिकृतपणे स्थगित असला, तरी प्रत्यक्षात व्यापाराचे हे 'इनडायरेक्ट' चक्र सुरूच आहे.
ट्रान्झिट हबचा खेळ
भारतीय निर्यातदार आपले माल थेट पाकिस्तानला न पाठवता युएई (UAE), सिंगापूर आणि श्रीलंका यांसारख्या तटस्थ देशांमध्ये पाठवतात. या ठिकाणी कागदपत्रे बदलून (Re-labeling) माल तिथल्या स्थानिक उत्पादनांच्या नावाने पाकिस्तानला पाठवला जातो. यात प्रामुख्याने औषधी कच्चा माल, रसायने, रबर आणि प्लॅस्टिकचा समावेश आहे. वाघा-अटारी सीमा बंद असल्याने मध्यस्थांमार्फत हा माल पाकिस्तानात पोहोचवला जातो.
भारतीय क्षेत्रांसाठी महत्त्व
Global Trade Research Initiative च्या अंदाजानुसार, या छुपे व्यापाराचे मूल्य वार्षिक $10 बिलियन पर्यंत असू शकते. पाकिस्तानची औषध निर्मिती आणि औद्योगिक क्षेत्र मोठ्या प्रमाणावर भारतीय उत्पादनांवर अवलंबून आहे. यामुळे दोन्ही देशांमधील राजकीय तणाव असूनही, आर्थिक गरजेपोटी भारतीय मालाची मागणी कायम असल्याचे दिसून येते. गुंतवणूकदारांनी हे लक्षात घेणे आवश्यक आहे की, आंतरराष्ट्रीय ट्रान्झिट हबद्वारे होणारा हा व्यापार भारतीय कंपन्यांच्या महसुलासाठी एक महत्त्वाचा स्रोत ठरत आहे, जोपर्यंत ट्रान्झिट नियमांत कडक बदल होत नाहीत.