Whalesbook
अर्थव्यवस्था गतिमान, पण दोन वेगळी चित्रं
भारतीय अर्थव्यवस्था फेब्रुवारी महिन्यात चांगलीच गतिमान झाली आहे. HSBC Flash India Composite Purchasing Managers' Index (PMI) 59.3 च्या पातळीवर पोहोचला, जो मागील तीन महिन्यांतील सर्वाधिक आहे. उत्पादन क्षेत्रातील मोठी वाढ आणि नवीन ऑर्डर्समुळे ही तेजी आली आहे. परंतु, हे आकडे औद्योगिक आणि सेवा क्षेत्रांमधील वाढती दरी आणि वाढत्या महागाईच्या दबावालाही अधोरेखित करतात, ज्यामुळे रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) अजूनही सावध पवित्रा घेताना दिसत आहे.
उत्पादन क्षेत्र आघाडीवर, सेवा क्षेत्रात मंदावली
उत्पादन क्षेत्राचा PMI 57.5 पर्यंत वाढला, जो मागील चार महिन्यांतील सर्वात वेगवान विस्तार दर्शवतो. नोव्हेंबरनंतरचा हा सर्वात वेगवान नवीन ऑर्डर ग्रोथचा वेग होता, ज्याचे श्रेय मजबूत देशांतर्गत मागणी, पर्यटन आणि मार्केटिंग प्रयत्नांना दिले जात आहे. आंतरराष्ट्रीय विक्रीतही लक्षणीय वाढ झाली. याउलट, सेवा क्षेत्राचा नवीन व्यवसाय 13 महिन्यांतील नीचांकी पातळीवर पोहोचला, जरी निर्यात ऑर्डर्समध्ये ते उत्पादकांपेक्षा सरस ठरले. हा फरक एका असमान आर्थिक रिकव्हरीकडे (Economic Recovery) निर्देश करतो, जिथे वस्तू उत्पादक चांगले काम करत आहेत, तर सेवा पुरवणाऱ्यांना मागणीत घट जाणवत आहे.
महागाईचा वाढता दबाव
सर्वेक्षणातील एक महत्त्वाची चिंता म्हणजे वाढता महागाईचा दबाव. इनपुट कॉस्ट (Input Costs) मागील 15 महिन्यांतील सर्वाधिक वेगाने वाढल्या, ज्यामुळे आउटपुट चार्ज इन्फ्लेशन (Output Charge Inflation) सहा महिन्यांच्या उच्चांकावर पोहोचले. या महागाईचा सर्वाधिक फटका सेवा क्षेत्राला बसला, जिथे इनपुट प्राइस इन्फ्लेशन अडीच वर्षांतील उच्चांकावर पोहोचले. कारखान्यांमधील इनपुट प्राइस इन्फ्लेशन स्थिर राहिले. सेवा क्षेत्रातील वाढत्या किमतींची ही वाढ, विशेषतः नवीन CPI बास्केटमध्ये डिजिटल सेवा आणि गृहनिर्माण खर्चाचा वाढलेला वाटा पाहता, भविष्यात किमती वाढण्याची शक्यता दर्शवते. जानेवारी 2026 मध्ये WPI (Wholesale Price Index) इन्फ्लेशन 1.81% पर्यंत वाढले, तर मॅन्युफॅक्चरिंग इन्फ्लेशन 2.86% होते.
RBI ची सावध भूमिका
उत्पादन क्षेत्रातील मजबूत वाढ आणि सेवा क्षेत्रातील वाढत्या खर्चांच्या या मिश्र परिस्थितीमुळे भारतीय रिझर्व्ह बँकेसमोर (RBI) एक जटिल आव्हान उभे राहिले आहे. किरकोळ महागाई (Retail Inflation) जरी मध्यवर्ती बँकेच्या लक्ष्यापेक्षा कमी असली तरी, इनपुट खर्चात होणारी वाढ पैशाच्या धोरणाबाबत (Monetary Policy) सतर्कता वाढवते. RBI ने नुकतेच प्रमुख पॉलिसी रेट 5.25% वर कायम ठेवला असून, तटस्थ (Neutral) भूमिका घेतली आहे. वाढीची शक्यता आणि महागाई या दोन्हीमध्ये समतोल साधण्याचा त्यांचा प्रयत्न आहे. अर्थव्यवस्था मजबूत देशांतर्गत मागणी आणि व्यापार करारांमुळे स्थिर दिसत असली तरी, सेवा क्षेत्रातील खर्चाच्या महागाईचा परिणाम RBI च्या विचारात महत्त्वाचा ठरेल. FY26 साठी RBI ने महागाईचा अंदाज 2.1% पर्यंत वाढवला आहे आणि FY27 च्या पहिल्या दोन तिमाहीत तो 4.0% - 4.2% पर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज आहे.
जागतिक संदर्भ आणि धोके
जागतिक स्तरावर, भारताचे उत्पादन क्षेत्रातील उत्तम प्रदर्शन जानेवारी 2026 मधील सुधारणेला जुळते, जिथे उत्पादन PMI मध्ये वाढ दिसून आली. मात्र, भू-राजकीय अनिश्चिततेमुळे (Geopolitical Uncertainties) जागतिक व्यवसाय विश्वास (Global Business Confidence) कमी आहे. जरी PMI आकडे मजबूत असले तरी, सेवा आणि उत्पादन क्षेत्रातील ही तफावत पूर्वीसारखी एकसमान रिकव्हरी नसल्याचे दर्शवते. उत्पादन क्षेत्राची गती देशांतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय मागणीवर अवलंबून असेल, जी जागतिक मंदी किंवा भू-राजकीय तणावामुळे प्रभावित होऊ शकते. सेवा क्षेत्रातील वाढत्या किमती नफ्याच्या मार्जिनवर (Profit Margins) परिणाम करू शकतात आणि व्यापक महागाई वाढवू शकतात. RBI तटस्थ भूमिका घेत असले तरी, सेवा क्षेत्रातील सातत्यपूर्ण महागाईमुळे धोरणात्मक फेरविचाराची गरज भासू शकते.