आर्थिक वर्ष २०२४-२५ मध्ये भारतामधील नेट फॉरेन डायरेक्ट इन्व्हेस्टमेंट (FDI) घटून केवळ **$1 बिलियन** इतकी राहिली आहे. मागील वर्षी हेच आकडे **$10.2 बिलियन** होते. भारतीय कंपन्यांनी परदेशात केलेली गुंतवणूक आणि परदेशी गुंतवणूकदारांनी काढलेले पैसे यामुळे नेट इनफ्लो कमी झाला असला तरी, एकूण ग्रॉस एफडीआय **$94.84 बिलियन** पर्यंत पोहोचला आहे, जो एक नवा विक्रम आहे.
एफडीआयमध्ये मोठी घट, कारण काय?
आर्थिक वर्ष २०२४-२५ मध्ये भारतामध्ये फॉरेन डायरेक्ट इन्व्हेस्टमेंट (FDI) मध्ये मोठी घसरण झाली असून, हा आकडा केवळ $1 बिलियन इतका राहिला आहे. मागील आर्थिक वर्षात (FY23-24) हाच आकडा $10.2 बिलियन होता, तर त्याआधीच्या वर्षात (FY22-23) $28 बिलियनची एफडीआय भारतात आली होती.
सरकारने स्पष्ट केले आहे की, या घसरणीचा अर्थ असा नाही की भारतामध्ये गुंतवणुकीचा ओघ कमी झाला आहे. यामागे दोन प्रमुख कारणे आहेत:
- भारतीय कंपन्यांची परदेशात वाढलेली गुंतवणूक: अनेक भारतीय कंपन्या आता मोठ्या प्रमाणात परदेशात गुंतवणूक करत आहेत. नवीन बाजारपेठा शोधणे, अधिग्रहण करणे किंवा आंतरराष्ट्रीय तंत्रज्ञान मिळवणे यांसारख्या कारणांमुळे कंपन्यांचा हा 'आउटवर्ड डायरेक्ट इन्व्हेस्टमेंट' (ODI) वाढत आहे. हे भारतीय कंपन्यांच्या वाढत्या जागतिक महत्त्वाकांक्षेचे लक्षण मानले जात आहे.
- परदेशी गुंतवणूकदारांचे पैसे काढणे: अनेक परदेशी गुंतवणूकदार, ज्यांनी अनेक वर्षांपूर्वी भारतीय कंपन्यांमध्ये गुंतवणूक केली होती, ते आता त्यांच्या गुंतवणुकीतून नफा काढून घेत आहेत. कंपन्या परिपक्व झाल्यावर आणि चांगला नफा मिळवून दिल्यानंतर हे गुंतवणूकदार बाहेर पडत आहेत. याला स्थानिक भांडवलाचा वाढता आवाका आणि देशांतर्गत गुंतवणूकदारांची वाढती ताकद याचं लक्षण मानलं जात आहे.
ग्रॉस एफडीआयमध्ये विक्रमी वाढ
नेट एफडीआयमध्ये घट झाली असली तरी, देशात येणाऱ्या एकूण भांडवलाचा (ग्रॉस एफडीआय) प्रवाह मात्र मजबूत राहिला आहे. आर्थिक वर्ष २०२५-२६ मध्ये ग्रॉस एफडीआय $94.84 बिलियन इतका विक्रमी पातळीवर पोहोचला आहे, जो मागील वर्षाच्या तुलनेत 17% अधिक आहे. मागील वर्षी हा आकडा $80.62 बिलियन होता.
निर्यातीतही चांगली कामगिरी
यासोबतच, भारताच्या निर्यात क्षेत्रानेही चांगली कामगिरी केली आहे. विशेष आर्थिक क्षेत्रांमधून (SEZs) होणारी निर्यात 11.8% नी वाढून ₹16.36 लाख कोटी झाली आहे. गुजरात, कर्नाटक, महाराष्ट्र आणि तामिळनाडू या राज्यांनी निर्यातीत आघाडी घेतली आहे.
औषधनिर्माण क्षेत्राची (Pharmaceutical sector) निर्यातही FY25 मध्ये $31.12 बिलियन पर्यंत पोहोचली आहे, जी FY15 मधील $15.43 बिलियन च्या तुलनेत दुप्पट आहे.
सरकार विशेष आर्थिक क्षेत्रांची कार्यक्षमता सुधारण्यासाठी प्रयत्नशील आहे. त्यामुळे, येणाऱ्या काळात हा उच्च ग्रॉस एफडीआय देशाच्या पायाभूत सुविधा आणि औद्योगिक विकासाला किती गती देतो, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.