FY26: भारतीय शेअर बाजारात ६ वर्षांतील सर्वात मोठी घसरण! तेलाचे भाव वाढले, FPI ची विक्री

FY26 मध्ये भारतीय बाजारात ६ वर्षांतील सर्वात मोठी पडझड

आर्थिक वर्ष 2026 (FY26) भारतीय शेअर बाजारासाठी अत्यंत कठीण ठरले. या वर्षात भारतीय शेअर्सनी जागतिक तसेच उदयोन्मुख बाजारपेठेतील (Emerging Markets) इतर शेअर्सच्या तुलनेत खूपच खराब कामगिरी केली. प्रमुख निर्देशांकांमध्ये झालेली मोठी पडझड आणि परदेशी गुंतवणूकदारांनी (FPI) केलेले प्रचंड विक्री हे बाजारासाठी चिंतेचे प्रमुख कारण बनले आहे.

तेलाच्या किमती आणि FPI ची विक्री ठरली प्रमुख कारण

या पडझडीमागे भू-राजकीय अस्थिरता आणि त्याचे आर्थिक परिणाम हे मुख्य कारण होते. पश्चिम आशियातील वाढत्या तणावामुळे कच्च्या तेलाच्या (Crude Oil) किमती अवघ्या तीन महिन्यांत तब्बल 80% वाढल्या. Brent Crude तेलाचा भाव $115 प्रति बॅरल ओलांडून गेला. यामुळे भारतासारख्या तेल आयात करणाऱ्या देशांच्या अर्थव्यवस्थेवर मोठा दबाव आला, महागाई (Inflation) वाढण्याची, चालू खात्यातील तूट (Current Account Deficit) वाढण्याची आणि एकूण आर्थिक वाढीवर परिणाम होण्याची चिंता वाढली. याचा थेट परिणाम शेअर बाजारावर झाला. Nifty 50 मध्ये आर्थिक वर्षात 5.1% तर Sensex मध्ये 7.1% ची घसरण झाली. ही FY20 नंतरची सर्वात खराब कामगिरी आहे. याच दरम्यान, परदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदारांनी (FPI) बाजारातून विक्रमी ₹1.82 लाख कोटी काढले. मात्र, देशांतर्गत संस्थात्मक गुंतवणूकदारांनी (DII) सुमारे ₹8.35 लाख कोटी गुंतवून बाजाराला आधार देण्याचा प्रयत्न केला. रुपयाचे अवमूल्यन (Weakening Rupee) हे देखील परदेशी गुंतवणूकदारांसाठी चिंतेचे कारण ठरले, ज्यामुळे त्यांचे परतावे कमी झाले.

जागतिक स्तरावर भारताची पिछेहाट आणि कंपन्यांच्या नफ्यात घट

FY26 मध्ये भारताची बाजारातील कामगिरी जागतिक स्तरावर इतर देशांच्या तुलनेत खूपच कमी राहिली. MSCI India निर्देशांकाने डॉलरमध्ये केवळ 2.2% ची वाढ नोंदवली, तर MSCI Emerging Markets निर्देशांक 29.9% आणि MSCI Asia Pacific ex-Japan निर्देशांक 25.9% ने वाढले. गेल्या तीन दशकांतील ही सर्वात मोठी तफावत आहे. याचे एक प्रमुख कारण म्हणजे कंपन्यांच्या नफ्यात (Earnings Growth) झालेली लक्षणीय घट. FY20-FY24 दरम्यान सरासरी 20% CAGR (Compound Annual Growth Rate) ने वाढणाऱ्या नफ्यात FY26 मध्ये केवळ 10% वाढ अपेक्षित आहे.

ब्रोकरेज फर्मचे सावध मत: Goldman Sachs ची विश्लेषण

या पार्श्वभूमीवर, Goldman Sachs सारख्या मोठ्या ब्रोकरेज फर्मने आपला दृष्टिकोन बदलला आहे. त्यांनी भारतीय बाजारासाठीचा 12 महिन्यांचा Nifty लक्ष्य (Target) 29,300-29,500 वरून कमी करून 25,300-25,900 पर्यंत आणला आहे. तसेच, भारतीय इक्विटींना 'मार्केटवेट' (Marketweight) असे डाउनग्रेड केले आहे. Goldman Sachs च्या मते, वाढत्या ऊर्जा किमतींमुळे (Energy Prices) भारताच्या कॉर्पोरेट नफ्यात सुमारे 9% घट होऊ शकते, जर कच्च्या तेलाचा भाव $15 प्रति बॅरल वाढला. त्यांच्या अर्थशास्त्रज्ञांनी FY26 साठी भारताचा GDP वाढीचा अंदाज 5.9% पर्यंत कमी केला आहे आणि महागाईचा अंदाज 4.6% पर्यंत वाढवला आहे. तसेच, चालू खात्यातील तूट (CAD) GDP च्या 2% पर्यंत पोहोचण्याची शक्यता वर्तवली आहे.

ऐतिहासिक संदर्भ आणि सध्याचे व्हॅल्युएशन

ऐतिहासिकदृष्ट्या, तेलाच्या किमतीत झालेल्या वाढीमुळे बाजारात अल्पकालीन अस्थिरता (Volatility) येऊनही Nifty एका वर्षात पूर्ववत झाला आहे. मात्र, विश्लेषकांच्या मते सध्याची परिस्थिती वेगळी आहे. Nifty चा सध्याचा P/E (Price-to-Earnings) रेशो सुमारे 20x च्या आसपास आहे, जो वाजवी असला तरी स्वस्त नाही. जर कच्च्या तेलाचे भाव $115 च्या वर टिकून राहिले, तर भारताच्या आयात खर्चावर मोठा ताण येईल आणि रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) ला व्याजदर वाढवण्याचा विचार करावा लागेल. RBI ने FY26 च्या चौथ्या तिमाहीत महागाई 3.2% राहण्याचा अंदाज वर्तवला आहे, पण ती वाढण्याची शक्यता आहे. Q3 FY26 मध्ये $13.2 अब्ज ($13.2 billion) असलेला CAD पूर्ण वर्षासाठी GDP च्या 1.7% पर्यंत पोहोचण्याची शक्यता काही अहवाल व्यक्त करत आहेत.

देशांतर्गत गुंतवणूकदारांचा आधार आणि संभाव्य संधी

या सर्व दबावांव्यतिरिक्त, देशांतर्गत गुंतवणूकदारांचा ओघ कायम आहे. DIIs, म्युच्युअल फंड (Mutual Funds) आणि SIPs (Systematic Investment Plans) याद्वारे दरमहा अंदाजे $7–8 अब्ज बाजारात येत आहेत, जे FPI च्या विक्रीला काही प्रमाणात offset करत आहेत. अनेक विश्लेषक सावध असले तरी, काही जणांना बाजारात संधी दिसत आहेत. Kotak Institutional Equities च्या मते, बाजारातील सुधारणेनंतर काही भागांमध्ये जोखीम-परतावा (Risk-Reward) गुणोत्तर सुधारले आहे, परंतु अनेक क्षेत्रांतील valuations अजूनही जास्त आहेत, ज्यामुळे सुरक्षिततेचे मार्जिन कमी आहे.

उच्च तेल किमतींचे आर्थिक धोके आणि IT क्षेत्रावर परिणाम

भू-राजकीय तणावामुळे जागतिक ऊर्जा किमतींमध्ये झालेली ही सातत्यपूर्ण वाढ भारताच्या आर्थिक स्थिरतेसाठी मोठे धोके निर्माण करत आहे. देशाला मोठ्या प्रमाणात कच्च्या तेलाची आयात करावी लागते, त्यामुळे भारत या धोक्यांना सर्वाधिक बळी पडतो. Goldman Sachs च्या इशाऱ्यानुसार, ऊर्जा किमती कायम राहिल्यास भारताच्या अर्थव्यवस्थेची स्थिती बिघडू शकते, ज्यामुळे वाढ मंदावेल, महागाई वाढेल आणि चालू खात्यातील तूट वाढेल. Goldman Sachs ने भारतासाठी CY26 च्या earnings growth चा अंदाज 8% (पूर्वी 16%) पर्यंत कमी केला आहे, तर CY27 साठी 13% अंदाज लावला आहे. त्यांनी सावध केले आहे की, चालू अंदाज आगामी earnings downgrades ला पूर्णपणे विचारात घेत नाहीत. यावर रुपयाचे अवमूल्यन (Weakening Rupee) अधिक भर देत आहे, ज्यामुळे आयात महाग झाली आहे आणि RBI ला महागाई नियंत्रणात ठेवण्यासाठी व्याजदर वाढवण्याची गरज भासू शकते. Nifty चे सध्याचे Valuation वाजवी असले तरी, जागतिक AI लीडर्सकडे भांडवल वळत असल्याने हे macroeconomic धोके त्यापासून फारसे संरक्षण देत नाहीत. भारतीय IT क्षेत्राला (IT Sector) याचा मोठा फटका बसला आहे, जिथे Nifty IT निर्देशांकात फेब्रुवारी महिन्यात 19.5% ची घसरण झाली, जी 2008 नंतरची सर्वात मोठी मासिक घट आहे.

भविष्यातील अंदाज: आशावादी पण सावध

भविष्याबद्दल बोलायचं झाल्यास, विश्लेषकांची मतं विभागलेली आहेत, पण मध्यम ते दीर्घकाळासाठी सावध आशावाद (Cautiously Optimistic) दिसून येतो. Nomura ने मार्च 2026 पर्यंत Nifty साठी 26,140 चा लक्ष्य ठेवला आहे, कारण आर्थिक परिस्थिती अनुकूल आहे. Jefferies ला विश्वास आहे की भारत 2026 मध्ये उदयोन्मुख बाजारपेठांना मागे टाकेल आणि Nifty 50 वर्षाअखेरीस 28,300 पर्यंत पोहोचेल, कारण कंपन्यांच्या नफ्यात सुधारणा अपेक्षित आहे. Kotak Securities च्या मते, 2026 च्या अखेरीस Nifty 50 30,000 पर्यंतही जाऊ शकतो. मात्र, हे आशावादी अंदाज भू-राजकीय तणावाचा कालावधी आणि त्याचा ऊर्जा किमतींवरील परिणाम यांसारख्या अनिश्चिततांमुळे काहीसे कमी झाले आहेत. परदेशी गुंतवणुकीला पुन्हा आकर्षित करण्यासाठी जागतिक वस्तूंच्या किमती स्थिर होणे आणि भारताच्या महागाई व चालू खात्यातील तुटीचे स्पष्ट चित्र येणे आवश्यक आहे.