Whalesbook
DIIs बाजाराचे आधारस्तंभ ठरले!
भारतीय भांडवली बाजारात (capital market) देशांतर्गत संस्थात्मक गुंतवणूकदारांचा (DIIs) प्रभाव वाढत आहे, ज्यामुळे बाजारात एक प्रकारची लवचिकता (resilience) येत आहे. परदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदार (FPIs) अजूनही महत्त्वाचे असले तरी, त्यांची गुंतवणूक आता जागतिक तरलतेवर (global liquidity) आणि केंद्रीय बँकांच्या धोरणांवर अधिक अवलंबून आहे. SEBI चे अध्यक्ष तुहिन कांता पांडे यांनी नमूद केले की जानेवारीपर्यंत FPIs कडील इक्विटी होल्डिंग्स ₹71 लाख कोटींपर्यंत पोहोचली होती. मात्र, 2025 मध्ये FPIs ने ₹1.65 लाख कोटी किमतीचे शेअर्स विकले. जागतिक स्तरावर व्याजदर वाढण्याच्या काळात असा ओघ दिसतो. या विक्रीचा मोठा भार देशांतर्गत संस्थांनी उचलला, ज्यांनी इक्विटीमध्ये ₹7.88 लाख कोटींची गुंतवणूक केली. यामुळे बाजारात मोठी घसरण होण्यापासून बचाव झाला. बाजाराचा आरसा मानला जाणारा निफ्टी 50 (NIFTY 50) निर्देशांक 22,500 च्या आसपास स्थिर राहिला, जो देशांतर्गत खरेदीमुळे मिळालेल्या आधाराचे प्रतीक आहे.
IPO मार्केटची गती आणि नियामकांचे बदल
दुसरीकडे, इंडियाचा IPO मार्केट (Initial Public Offering) अजूनही उत्साहात आहे. आर्थिक वर्ष 2026 (FY26) मध्ये जानेवारीपर्यंत कंपन्यांनी 329 IPOs द्वारे अंदाजे ₹1.8 लाख कोटी उभारले आहेत. या तुलनेत, जागतिक स्तरावर आर्थिक अनिश्चिततेमुळे 2025 मध्ये IPO व्हॉल्यूममध्ये 15% घट झाली होती. हे आकडे जारी करणाऱ्या कंपन्यांचा आत्मविश्वास आणि बाजारातील मागणी दर्शवतात, पण त्यामुळे व्हॅल्युएशनचा (valuation) धोकाही वाढू शकतो. सध्या भारतीय बाजार 22x च्या P/E वर ट्रेड करत आहे, जो त्याच्या ऐतिहासिक सरासरीपेक्षा जास्त आहे आणि दक्षिण कोरियासारख्या विकसित बाजारपेठांच्या तुलनेत जास्त दिसतो, ज्यामुळे व्हॅल्युएशन वाढल्याचे संकेत मिळतात. SEBI (Securities and Exchange Board of India) आता नियामकीय धोरणांमध्ये अधिक सावध दृष्टिकोन ठेवत आहे, जेणेकरून कंपन्यांच्या वाढीला अडथळा येणार नाही आणि त्याच वेळी जोखमींवरही लक्ष ठेवता येईल. बाजाराची कार्यक्षमता सुधारण्यासाठी आणि जोखीम व्यवस्थापनासाठी आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) सारख्या तंत्रज्ञानाचा वापर महत्त्वाचा ठरू शकतो. जगभरातील प्रमुख मध्यवर्ती बँकांनी (central banks) व्याजदर उच्च ठेवल्याने जागतिक तरलता (global liquidity) कमी आहे, ज्यामुळे उदयोन्मुख बाजारपेठांमधून (emerging markets) FPIs चा ओघ कमी होण्याची शक्यता आहे.
धोक्याची घंटा: व्हॅल्युएशन, अस्थिरता आणि नियामक तणाव
या सगळ्या सकारात्मक गोष्टी असूनही, भारतीय बाजारात काही धोके कायम आहेत. बाजाराचे वाढलेले व्हॅल्युएशन, म्हणजे 22x P/E, सावधगिरीचा इशारा देत आहे. जागतिक बाजारातील sentiment बदलल्यास किंवा प्रमुख केंद्रीय बँकांनी आक्रमक धोरणे अवलंबल्यास DIIs चा ओघ अचानक उलटून जाऊ शकतो, जसे भूतकाळात Fed च्या धोरणांदरम्यान झाले होते. IPO मार्केटचे यशही पूर्णपणे निश्चित नाही; लिस्टिंगनंतर शेअरच्या किमतीत (aftermarket performance) मोठी घसरण झाल्यास भविष्यात कंपन्या IPO आणण्यास कचरू शकतात, ज्यामुळे भांडवल निर्मितीवर (capital formation) परिणाम होऊ शकतो. SEBI समोरील सर्वात मोठे आव्हान म्हणजे बाजार वाढवणे आणि त्याच वेळी गुंतवणूकदारांचे संरक्षण करणे. जास्त कडक नियमनामुळे नवोपक्रमांना (innovation) अडथळा येऊ शकतो, तर अपुरे नियमन बाजारात systemic risks निर्माण करू शकते किंवा गैर-कलाकारांना (bad actors) गैरफायदा घेण्याची संधी देऊ शकते. निगराणीसाठी (surveillance) तंत्रज्ञानावर अवलंबून राहणे फायदेशीर असले तरी, डेटा सुरक्षा (data security), अल्गोरिथमिक बायस (algorithmic bias) आणि बाजारात फेरफार (market manipulation) करण्याचे नवीन धोकेही निर्माण होऊ शकतात, जे लगेच शोधणे कठीण असेल.
भविष्यातील वाटचाल
भविष्यात, FPIs च्या अस्थिरतेला (volatility) तोंड देण्यासाठी DIIs कडून सातत्यपूर्ण पाठिंबा अपेक्षित आहे. ब्रोकरेज कंपन्यांचे म्हणणे आहे की एकूण वाढीचे आकडे मजबूत असले तरी, कंपन्यांची निवड काळजीपूर्वक करावी लागेल. चांगल्या Fundamental असलेल्या आणि जागतिक आर्थिक आव्हानांना तोंड देऊ शकणाऱ्या कंपन्यांवर लक्ष केंद्रित करावे लागेल. 2026 मध्ये FPIs चा ओघ कसा राहील, हे जागतिक व्याजदर आणि भू-राजकीय स्थिरता (geopolitical stability) यावर अवलंबून असेल. SEBI कडून आधुनिक नियामक तंत्रज्ञानाचा (regulatory technologies) वापर बाजाराची अखंडता (market integrity) वाढवेल अशी अपेक्षा आहे, मात्र या बदलांची गती आणि परिणामकारकता पाहिली जाईल.