अर्थसंकल्पाची प्रतीक्षा: भारतीय शेअर बाजारात 'या' मोठ्या बदलांची अपेक्षा, गुंतवणूकदारांचे लक्ष अर्थमंत्र्यांकडे!

कॅपिटल गेन टॅक्समध्ये काय बदल अपेक्षित?

गुंतवणूकदार बाजारातील आर्थिक आकडेवारी आणि अर्थमंत्र्यांच्या निर्णयांचे बारकाईने निरीक्षण करत आहेत, विशेषतः कॅपिटल गेन टॅक्सबाबत. मार्केट तज्ज्ञांमध्ये असा एक मोठा समज आहे की, गुंतवणुकीवरील नफ्याच्या कराचे सुलभीकरण करणे आवश्यक आहे. अनुभवी मार्केट विश्लेषक अरुण केजरीवाल यांच्या मते, दीर्घकालीन गुंतवणूकदारांना प्रोत्साहन देण्यासाठी मागील वर्षी केलेल्या लॉंग-टर्म टॅक्स रेटमधील (Long-Term Capital Gains Tax - LTCG) बदलांना उलटण्याची शक्यता आहे. अजय बग्गा यांनी तर मार्केटचा उत्साह वाढवण्यासाठी सिक्युरिटीज ट्रान्झॅक्शन टॅक्स (STT), LTCG आणि शॉर्ट-टर्म कॅपिटल गेन टॅक्स (STCG) कमी करण्याची गरज अधोरेखित केली. बग्गा यांनी इशारा दिला की, जर असे उपाय केले गेले नाहीत, तर रुपयाचे कमकुवत होणे आणि जागतिक पातळीवरील नकारात्मक संकेत यामुळे मोठी विक्री (Sell-off) होऊ शकते.

विविध मालमत्ता वर्गांमध्ये (asset classes) कॅपिटल गेन मोजण्याच्या पद्धतीतील तफावत ही एक जुनी समस्या राहिली आहे. टॅक्स कनेक्ट ॲडव्हायझरी सर्व्हिसेसचे विवेक Jalan म्हणाले की, इंडेक्सेशन बेनिफिट (indexation benefit) काढून टाकल्यानंतर सर्व मालमत्ता वर्गांसाठी एकसमान होल्डिंग पीरियड (uniform holding period) अपेक्षित आहे. सध्याच्या टॅक्स स्ट्रक्चरनुसार, शॉर्ट-टर्म कॅपिटल गेनवर 20% आणि ₹1.25 लाखांपेक्षा जास्त असलेल्या लॉंग-टर्म गेनवर 12.5% टॅक्स लागतो, ज्यात इंडेक्सेशन बेनिफिट मिळत नाही. याआधीही, बजेट 2018 आणि 2024 मध्ये कॅपिटल गेन टॅक्समध्ये झालेल्या बदलांमुळे मार्केटमध्ये अस्थिरता आणि गुंतवणूकदारांना आश्चर्याचा धक्का बसला होता.

आर्थिक सर्वेक्षणाचे वाढीचे संकेत

29 जानेवारी 2026 रोजी सादर झालेल्या आर्थिक सर्वेक्षण 2025-26 ने भारताच्या आर्थिक प्रगतीचे मजबूत चित्र रेखाटले आहे. सर्वेक्षणानुसार, आर्थिक वर्ष FY26 साठी 7.4% आणि FY27 साठी 6.8-7.2% वास्तविक GDP वाढीचा अंदाज वर्तवण्यात आला आहे. या अंदाजामुळे भारत जगातील सर्वात वेगाने वाढणारी प्रमुख अर्थव्यवस्था ठरू शकतो. ही वाढ देशांतर्गत मागणीवर आधारित आहे, ज्यात खासगी उपभोग (private consumption) GDP च्या 61.5% असू शकतो. सरकारी भांडवली खर्च (public capital expenditure) आणि खाजगी क्षेत्राच्या ताळेबंदात (private sector balance sheets) सुधारणा झाल्यामुळे गुंतवणुकीची (investment) गतीही वाढत आहे. जिओजित इन्व्हेस्टमेंट्सचे मुख्य गुंतवणूक रणनीतीकार डॉ. व्ही.के. विजयकुमार यांनी नमूद केले की, एक वित्तीयदृष्ट्या शिस्तबद्ध (fiscally prudent) आणि वाढ-केंद्रित अर्थसंकल्प बाजाराची लवचिकता वाढवेल. आर्थिक वर्ष FY27 मध्ये महागाई FY26 च्या तुलनेत वाढण्याची शक्यता असली तरी, ती मोठी चिंता नसावी, कारण IMF ने FY27 साठी महागाई 4.0% अंदाजित केली आहे. रिझर्व्ह बँकेने FY27 च्या पहिल्या आणि दुसऱ्या तिमाहीसाठी अनुक्रमे 3.9% आणि 4.0% चा अंदाज लावला आहे.

बाजारातील भावना आणि जागतिक दबाव

सकारात्मक आर्थिक दृष्टीकोन असूनही, बाजारातील भावना अजूनही सावध आहेत. रिलायन्स ब्रोकिंगचे रिसर्च विभागाचे वरिष्ठ उपाध्यक्ष अजित मिश्रा यांनी भू-राजकीय तणाव (geopolitical tensions), जागतिक व्यापार विकास, अर्थसंकल्पातील अनिश्चितता आणि भारतीय रुपयाचे (Indian Rupee) कमकुवत होणे यांसारख्या कारणांमुळे गुंतवणूकदार सावध असल्याचे सांगितले. 30 जानेवारी 2026 रोजी, भारतीय रुपया अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत सुमारे 91.6420 च्या पातळीवर घसरला होता.

30 जानेवारी 2026 रोजी, बेंचमार्क इंडेक्स निफ्टी (Nifty) आणि सेन्सेक्स (Sensex) किंचित घसरणीसह बंद झाले, जे अर्थसंकल्पापूर्वीची सावधगिरी आणि मोठ्या कंपन्यांमधील नफा वसुली दर्शवते. जागतिक स्तरावर, चीनच्या उत्पादन क्षेत्रातील (manufacturing sector) घट दिसून आली. जानेवारी 2026 मध्ये चीनचा अधिकृत खरेदी व्यवस्थापक निर्देशांक (Purchasing Managers' Index - PMI) घसरून 49.3 झाला, जो अपुऱ्या मागणीमुळे संकुचन दर्शवतो. आणखी अस्थिरता वाढवणारी बाब म्हणजे, 30 जानेवारी 2026 रोजी सोन्याच्या (gold) आणि चांदीच्या (silver) किमतीत मोठी घसरण झाली. CME ग्रुपने मार्जिनमध्ये वाढ केल्यानेही या घसरणीला हातभार लागला. डॉ. व्ही.के. विजयकुमार यांच्या मते, या मौल्यवान धातूंमधील घसरणमुळे गुंतवणूकदारांचे लक्ष पुन्हा इक्विटीकडे (equities) वळू शकते.

क्षेत्रांमधील कामगिरी आणि भविष्यातील दृष्टिकोन

अर्थसंकल्पापूर्वी, मिड-कॅप (mid-cap) आणि स्मॉल-कॅप (small-cap) निर्देशांकांनी मोठ्या कंपन्यांच्या तुलनेत लक्षणीय कामगिरी केली आहे. धातू (Metals), कॅपिटल गुड्स (Capital Goods) आणि ऑइल अँड गॅस (Oil & Gas) यांसारख्या क्षेत्रांमध्ये मोठी वाढ दिसून आली आहे. तथापि, या क्षेत्रांमधील हालचाली बाजारातील एकूण एकत्रीकरणाच्या (consolidation) पार्श्वभूमीवर घडत आहेत.

कोटक सिक्युरिटीजचे इक्विटी रिसर्च हेड श्रीकांत चौहान यांनी नमूद केले की, येणाऱ्या आठवड्यात अर्थसंकल्प, कमोडिटीच्या किमतीतील चढ-उतार, भू-राजकीय घडामोडी, चलन व्यवहार, तिसऱ्या तिमाहीचे निकाल (Q3FY26 results) आणि विदेशी संस्थागत गुंतवणूकदारांची (FII) कृती हे प्रमुख घटक राहतील. विशेषतः विशेष ट्रेडिंग सत्रांदरम्यान (special trading sessions) जास्त अस्थिरता अपेक्षित असल्याने, सावध भूमिका घेण्याचा सल्ला दिला जातो. भूतकाळातील अर्थसंकल्पांवर बाजाराची प्रतिक्रिया, विशेषतः कॅपिटल गेन टॅक्समधील बदलांवर, मिश्र स्वरूपाची राहिली आहे, ज्यामुळे गुंतवणूकदारांचा विश्वास टिकवून ठेवण्यासाठी स्पष्ट धोरणात्मक घोषणांचे महत्त्व अधोरेखित होते.