Annual Survey of Industries (ASI) 2024-25 नुसार, देशातील मॅन्युफॅक्चरिंग क्षेत्र काही मोजक्या मोठ्या कंपन्यांच्या हातात केंद्रित झाले आहे. जरी GVA मध्ये वाढ झाली असली, तरी नवीन कॅपिटल गुंतवणुकीत **8%** घट झाल्याने भविष्यातील विस्तारावर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.
ताज्या 'Annual Survey of Industries' (FY25) रिपोर्टने भारतीय मॅन्युफॅक्चरिंग क्षेत्राचे एक वेगळेच वास्तव मांडले आहे. एकीकडे औद्योगिक क्षेत्राची कामगिरी सुधारत असून Gross Value Added (GVA) 9.59% ने वाढून ₹26.94 लाख कोटी वर पोहोचला आहे, तर दुसरीकडे क्षेत्रात मोठी 'स्ट्रक्चरल दरी' निर्माण झाली आहे.
मोजक्या कंपन्यांचे वर्चस्व
रिपोर्टनुसार, ज्या कारखान्यांची गुंतवणूक ₹10 कोटींपेक्षा जास्त आहे, अशा मोजक्या कंपन्यांकडे एकूण फिक्स्ड कॅपिटलच्या 87% हिस्सा आहे. याउलट, ₹5 कोटींपेक्षा कमी गुंतवणूक असलेले 79% छोटे कारखाने एकूण भांडवलात केवळ 10.6% वाटा उचलत आहेत. याचाच अर्थ, देशाचे मॅन्युफॅक्चरिंग इंजिन केवळ काही मोठ्या दिग्गज कंपन्यांच्या खांद्यावर उभे आहे.
गुंतवणुकीत घट: चिंतेची बाब
गुंतवणूकदारांसाठी सर्वात महत्त्वाची बाब म्हणजे Gross Fixed Capital Formation (GFCF) मधील 8% ची घसरण. FY21 नंतर पहिल्यांदाच अशी घट दिसून आली आहे. जरी रोजगारात 7.19% वाढ होऊन ती 2.10 कोटी वर पोहोचली असली, तरी कंपन्या नवीन कारखाने उभारण्याबाबत अत्यंत सावध भूमिका घेत आहेत.
भौगोलिक असमतोल
महाराष्ट्रासह गुजरात, तामिळनाडू, कर्नाटक आणि उत्तर प्रदेश या ५ राज्यांचा देशाच्या एकूण मॅन्युफॅक्चरिंग GVA मध्ये 54% पेक्षा जास्त वाटा आहे. औद्योगिक क्रियाकलापांचे हे केंद्रीकरण भविष्यात लॉजिस्टिक आणि पायाभूत सुविधांसाठी आव्हानात्मक ठरू शकते.
आता गुंतवणूकदारांचे लक्ष याकडे असेल की, भांडवली गुंतवणुकीतील ही 8% घसरण जागतिक अनिश्चिततेमुळे झालेला तात्पुरता अडथळा आहे, की कंपन्या आता विस्ताराऐवजी केवळ कार्यक्षमतेवर (Efficiency) भर देत आहेत.