महागाईचा डेटा आणि गोंधळ! नवीन CPI मालिकेमुळे RBI ची डोकेदुखी वाढली

नवीन CPI मालिकेने महागाईच्या आकडेवारीवर आणले प्रश्नचिन्ह

जानेवारी महिन्याचा अपेक्षित 2.4% महागाई दर हा डिसेंबरमधील 1.33% पेक्षा लक्षणीय वाढ दर्शवतो. यासोबतच, कोर इन्फ्लेशन (Core Inflation) जवळपास 4.6% राहण्याचा अंदाज आहे, जो मागणी वाढल्याचे संकेत देत आहे. पण, या आकडेवारीवर नवीन CPI मालिकेची छाप असेल, ज्याचा बेस वर्ष 2024 आहे. या सुधारणेमुळे अन्नधान्य आणि पेय पदार्थांचे वजन 46% वरून घटवून सुमारे 37% केले गेले आहे. 2023-24 च्या घरगुती उपभोग खर्चाच्या सर्वेक्षणावर (Household Consumption Expenditure Survey) आधारित या बदलामुळे, अन्नपदार्थांच्या दरातील चढ-उतारामुळे महागाईत होणारी अनपेक्षित वाढ आता नियंत्रणात येईल, अशी अपेक्षा आहे. मात्र, यामुळे घरांच्या भाड्यासारख्या (Housing) घटकांचे वजन 17.66% पर्यंत वाढले आहे, जे मागणीमुळे होणारी महागाई लपवू शकते. जानेवारी महिन्यात सोने (Gold) तब्बल 13% आणि चांदी 19% ने महागल्यासारख्या कमोडिटींच्या (Commodity) किमतींमधील मोठ्या वाढीने देखील परिस्थिती गुंतागुंतीची केली आहे.

RBI च्या धोरणांसमोर अनिश्चिततेचे संकट

नवीन पद्धतीमुळे रिझर्व्ह बँकेचे (RBI) धोरणकर्ते आणि अर्थतज्ज्ञ संभ्रमात आहेत. अनेक अर्थतज्ज्ञांनी वर्तवलेले आकडे 1.40% ते 3.10% पर्यंत पसरलेले आहेत, आणि अनेकांना नवीन डेटा सिरीजबाबत स्पष्टतेची प्रतीक्षा आहे. स्टँडर्ड चार्टर्ड (Standard Chartered) च्या अनभूती सहाय यांच्या मते, कोर इन्फ्लेशन वाढण्याची अपेक्षा असली तरी, नवीन वेटेजमुळे चित्र कमी अस्थिर पण कदाचित कमी माहितीपूर्ण दिसू शकते. 4% (± 2% ची रेंज) महागाई दर राखण्याचे लक्ष्य असलेल्या RBI साठी या नवीन संकेतांचे विश्लेषण करणे एक आव्हान आहे. विशेषतः, जुन्या CPI मालिकेला (जी 2011-12 च्या ग्राहक वर्तनावर आधारित होती) कालबाह्य मानले जात होते. नवीन मालिकेत ई-कॉमर्स (e-commerce) आणि डिजिटल सेवांसारख्या (digital services) आधुनिक बाबींचा समावेश आहे, परंतु यामुळे मागणीचा तात्काळ परिणाम किंमतींवर कसा होतो, हे समजणे कठीण होऊ शकते. ग्रामीण भागात आता अन्नपदार्थांवरील खर्च 52% वरून सुमारे 47% पर्यंत आला आहे, तर शहरी भागात तो 42% वरून 40% पेक्षा कमी झाला आहे.

संभाव्य धोके आणि आर्थिक पडसाद

या नवीन CPI मालिकेतून अन्नपदार्थांच्या दरातील अस्थिरता कमी केल्यामुळे, महागाईचा आलेख अधिक स्थिर दिसू शकतो. पण जर प्रत्यक्ष महागाई वाढली आणि नवीन मालिका ती अचूकपणे पकडू शकली नाही, तर RBI ला योग्य वेळी पावले उचलण्यास विलंब होऊ शकतो, ज्यामुळे किमती आणखी वाढू शकतात. सोन्या-चांदीच्या किमतींमध्ये जानेवारीमध्ये मोठी वाढ झाल्यानंतर फेब्रुवारीच्या सुरुवातीला त्या सुमारे 10% नी खाली आल्या आहेत. जागतिक स्तरावर, महागाई कमी होण्याची शक्यता असली तरी, ती चिंतेचा विषय राहील. IMF च्या अंदाजानुसार 2026 मध्ये जागतिक महागाई 3.8% राहू शकते. भू-राजकीय तणाव (geopolitical tensions) आणि पुरवठा साखळीतील (supply chain) समस्यांमुळे कच्च्या मालाच्या (commodity) वाढलेल्या किमती भारतीय महागाईवर दबाव टाकत राहू शकतात, मग नवीन CPI मालिका कशीही आकडेवारी दाखवो.

पुढील दिशा: आकडेवारीचे बारकाईने निरीक्षण

पुढील काळात, विश्लेषक या नवीन CPI मालिकेतील घटकांचे बारकाईने निरीक्षण करतील, जेणेकरून महागाईचे मूळ कारण शोधता येईल. घाऊक किंमत निर्देशांक (Wholesale Price Index - WPI) जानेवारीत 1.25% ने वाढण्याचा अंदाज आहे, जो एक वेगळा पण पूरक दृष्टिकोन देईल. RBI चे पुढील मौद्रिक धोरण (monetary policy) या नवीन महागाई डेटाच्या आकलनावरच अवलंबून असेल, कारण त्यांना महागाई नियंत्रणात ठेवण्यासोबतच आर्थिक वाढीलाही पाठिंबा द्यावा लागेल.