भारतात सोन्याची आयात विक्रमी पातळीवर, गुंतवणूकदारांची सुरक्षित गुंतवणुकीकडे धाव!

महागाई आणि भू-राजकीय तणावाचा परिणाम

2026 च्या पहिल्या तिमाहीतील आकडेवारीनुसार, भारतीय ग्राहकांनी सोन्यावर अधिक विश्वास दाखवला आहे. डोमेस्टिक मार्केटमध्ये सोन्याचे दर तब्बल 81% नी वाढून सरासरी ₹151,108 प्रति 10 ग्रॅम झाले असूनही, लोकांनी सोन्याची खरेदी 10% अधिक व्हॉल्यूममध्ये आणि 99% अधिक मूल्यामध्ये केली आहे. यामागे स्पष्ट कारण म्हणजे गुंतवणूकदारांचा वाढलेला कल.

गुंतवणुकीच्या साधनांची मागणी वाढली

सोन्याच्या बार, नाणी आणि एक्सचेंज ट्रेडेड फंड्स (ETFs) सारख्या गुंतवणुकीच्या साधनांची मागणी 54% नी वाढून 82 टन झाली. विशेष म्हणजे, ही मागणी दागिन्यांच्या मागणीपेक्षा जास्त आहे. दागिन्यांची मागणी व्हॉल्यूममध्ये 19% नी कमी झाली, तर त्यांचे मूल्य 47% नी वाढले. वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिलच्या मते, Q1 2026 मध्ये भारताच्या एकूण सोन्याच्या मागणीत गुंतवणुकीचा वाटा 54% पर्यंत पोहोचला.

रुपयाचे अवमूल्यन आणि जागतिक तणाव

गुंतवणूकदार महागाई (Inflation) आणि रुपयाच्या अवमूल्यनापासून (Currency Devaluation) संरक्षण म्हणून सोन्याकडे वळत आहेत. गेल्या वर्षभरात भारतीय रुपया 12.20% नी कमकुवत झाला असून, मे 2026 च्या सुरुवातीला तो अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत 95.09 च्या आसपास व्यवहार करत होता. पश्चिम आशियातील वाढता भू-राजकीय तणाव हे देखील सोन्याच्या मागणी वाढण्याचे एक प्रमुख कारण आहे.

आयात बिलावर परिणाम

भारताची 80% पेक्षा जास्त सोन्याची गरज आयात केली जाते. सोन्याच्या मागणीतील या वाढीमुळे 2026 च्या पहिल्या तिमाहीत सोन्याची आयात 39% नी वाढून 196.4 टन झाली. संपूर्ण आर्थिक वर्ष 2026 मध्ये, सोन्याची आयात मूल्याच्या दृष्टीने 24% नी वाढून $71.98 अब्ज डॉलर्स या विक्रमी पातळीवर पोहोचली, जरी व्हॉल्यूममध्ये 4.76% ची घट झाली.

व्यापार तूट आणि RBI ची चिंता

या वाढत्या आयातीमुळे भारताची व्यापार तूट (Trade Deficit) वाढत आहे, जी डिसेंबर 2025 च्या तिमाहीत GDP च्या 1.3% होती. मार्च 2026 मध्ये महागाई 3.4% असली तरी, ऊर्जा खर्चासारख्या आयातींमुळे येणारी महागाई RBI च्या नियंत्रणासाठी आव्हान निर्माण करत आहे. याचा थेट परिणाम देशाच्या परकीय चलन साठ्यावर (Foreign Exchange Reserves) होत आहे.

सोने विमोद्रीकरण योजनांचे अपयश

सरकारने 20,000 ते 30,000 टन इतक्या मोठ्या प्रमाणात घरात पडून असलेल्या सोन्याला अर्थव्यवस्थेत आणण्यासाठी अनेक विमोद्रीकरण योजना (Monetization Schemes) आणल्या, परंतु त्यांना फारसे यश मिळाले नाही. 2015 मध्ये सुरू झालेल्या गोल्ड मॉनिटायझेशन योजनेला (GMS) लोकांचा विश्वास जिंकण्यात अपयश आले. सोने हे केवळ धन नाही, तर भावनिक सुरक्षा देखील मानले जाते, तसेच टेस्टिंगची गैरसोय, किचकट प्रक्रिया आणि अपेक्षित परतावा न मिळणे यासारख्या कारणांमुळे लोकांनी या योजनांमध्ये फारसा रस दाखवला नाही. 2023 पर्यंत केवळ 25 टन सोन्याचे विमोद्रीकरण झाल्याची माहिती आहे.

शेअर बाजारातील मंदी आणि FII चे पैसे काढणे

सध्याच्या परिस्थितीत, मे 2026 पर्यंत BSE सेन्सेक्स 9.3% नी घसरला आहे. परकीय संस्थात्मक गुंतवणूकदारांनी (FII) ₹2 लाख कोटी पेक्षा जास्त पैसे काढले आहेत. यामुळे गुंतवणूकदार अधिक सुरक्षित पर्यायांकडे वळत असल्याचे दिसत आहे, जे सोन्याच्या मागणी वाढण्याचे एक महत्त्वाचे कारण आहे.

भविष्यातील चित्र

वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिलच्या अंदाजानुसार, दागिन्यांच्या मागणीवर महागाईचा दबाव असूनही, गुंतवणुकीची मागणी सोन्याच्या बाजाराला आधार देत राहील. त्यामुळे सोन्याची आयात आणि व्यापार संतुलनाचे आव्हान कायम राहील. 2026 पर्यंत रुपया अस्थिर राहण्याची शक्यता आहे, ज्यामुळे सोने एक आकर्षक सुरक्षित गुंतवणूक पर्याय (Safe Haven) म्हणून कायम राहील. भारतीय शेअर बाजारात Nifty 50 मध्ये वर्षाअखेरीस सुमारे 12% वाढीचा अंदाज असला तरी, गुंतवणूकदारांचा आत्मविश्वास बाह्य घटकांवर अवलंबून राहील.