भारतात तरुणांमधील बेरोजगारीने **16.2%** चा आकडा गाठला आहे. परीक्षांमधील घोटाळे आणि नोकऱ्यांच्या गुणवत्तेवर प्रश्नचिन्ह यामुळे देशाच्या आर्थिक वाढीवर परिणाम होण्याची भीती व्यक्त होत आहे.
तरुणाईवर बेरोजगाराचा डोंगर: 16.2% चा आकडा गाठला
भारताची अर्थव्यवस्था सध्या एका मोठ्या आव्हानाला सामोरी जात आहे. जिथे एकीकडे 5.5% (जून २०२६ नुसार) राष्ट्रीय बेरोजगारीचा दर स्थिर दिसत आहे, तिथे तरुण वर्गाची (१५-२९ वयोगट) बेरोजगारी 16.2% पर्यंत पोहोचली आहे. पिरियोडिक लेबर फोर्स सर्व्हे (PLFS) नुसार, देशाची आर्थिक वाढ तरुणांना दर्जेदार नोकऱ्या देण्यास अपयशी ठरत असल्याचे हे संकेत आहेत.
नोकऱ्यांच्या गुणवत्तेवर प्रश्नचिन्ह
केवळ नोकऱ्यांची संख्या वाढणे पुरेसे नाही, तर त्या नोकऱ्यांची गुणवत्ता काय आहे, हा कळीचा मुद्दा आहे. आकडेवारीनुसार, सध्या रोजगाराची वाढ प्रामुख्याने शेती क्षेत्रात होत आहे. मात्र, या क्षेत्रात उत्पादन आणि सेवा क्षेत्रांच्या तुलनेत पगार कमी मिळतो आणि नोकरीची सुरक्षितताही कमी असते. विकसनशील अर्थव्यवस्थांमध्ये कामगार शेतीतून उद्योगांकडे वळतात, पण भारतात ही प्रक्रिया मंदावली आहे. याचा थेट परिणाम लोकांची खरेदीशक्ती आणि ग्राहक-केंद्रित उद्योगांच्या वाढीवर होतो.
परीक्षांमधील गैरप्रकारांचा वाढता धोका
NEET आणि UGC-NET सारख्या राष्ट्रीय परीक्षांमध्ये झालेले पेपर लीकचे प्रकार तरुणाईच्या चिंतेत भर घालत आहेत. यामुळे सरकारी भरती आणि परीक्षा प्रक्रियेवरील विश्वास कमी झाला आहे. यावर उपाय म्हणून सरकारने 'पब्लिक एक्झामिनेशन्स (प्रिव्हेन्शन ऑफ अनफेअर मिन्स) अमेंडमेंट बिल, २०२६' आणले आहे. पण अशा घटना वारंवार घडत असल्याने आणि शिक्षण मंत्रालयात नेतृत्वात बदल झाल्याने, केवळ कायदेशीर कारवाईने हा प्रश्न सुटणार नाही, असे तज्ज्ञांचे मत आहे.
गुंतवणूकदारांसाठी महत्त्वाचे काय?
शेअर बाजारातील गुंतवणूकदारांसाठी, अर्थव्यवस्थेचे आरोग्य आणि विशेषतः रोजगाराची स्थिती हा एक महत्त्वाचा निकष आहे. भारताला 'डेमोग्राफिक डिव्हिडंड'चा (मोठी तरुण लोकसंख्या) फायदा तेव्हाच मिळेल, जेव्हा या तरुणांना चांगल्या, उच्च-मूल्याच्या नोकऱ्या मिळतील. जर नोकऱ्यांची गुणवत्ता आणि वेतनातील वाढ मंदावली, तर मध्यमवर्गाची वाढ खुंटेल, ज्याचा परिणाम रिटेल, बँकिंग आणि ऑटोमोबाईल क्षेत्रांतील कंपन्यांच्या नफ्यावर होऊ शकतो. इलेक्ट्रॉनिक्स उत्पादन, डिजिटल सेवा आणि हरित ऊर्जा यांसारख्या क्षेत्रांमध्ये तरुणांना योग्य प्रशिक्षण देऊन कामाला लावणे, हे आगामी काळात सरकार आणि खासगी क्षेत्रासाठी एक मोठे आव्हान असेल.