एप्रिलमध्ये भारतीय निर्यातीला गती! पण पश्चिम आशियाई संकटामुळे वाढला खर्च

मार्च महिन्यात व्यापारात मोठी घट

मार्च महिन्यात भारतीय वस्तू निर्यातीत 7.4% ची घट होऊन ती $38.92 अब्ज डॉलर्सवर आली होती. यामागे पश्चिम आशियातील संघर्ष हे मुख्य कारण होते, ज्यामुळे या प्रदेशातील व्यापार तब्बल 50% पेक्षा जास्त घसरला.

पश्चिम आशियातील तणावामुळे होरमुझ सामुद्रधुनी (Strait of Hormuz) जवळील मार्गांमध्ये अडथळे निर्माण झाले. यामुळे व्यापाऱ्यांना केप ऑफ गुड होप (Cape of Good Hope) सारख्या लांबच्या मार्गांनी मालवाहतूक करावी लागत आहे. या अतिरिक्त मार्गांमुळे माल पोहोचायला 12-15 दिवस जास्त लागत आहेत, मालवाहतूक खर्चात (freight charges) मोठी वाढ झाली आहे, तसेच वॉर रिस्क इन्शुरन्स (war risk insurance) आणि प्रति कंटेनर $4,000 पर्यंतचा अतिरिक्त अधिभार (surcharges) आकारला जात आहे. यामुळे निर्यातदारांच्या नफ्यावर मोठा दबाव आला आहे.

जागतिक व्यापार आणि भारताचे करार

आर्थिक वर्ष २०२५-२६ मध्ये भारताची एकूण वस्तू निर्यात $860 अब्ज डॉलर्सपर्यंत पोहोचली, जी मागील वर्षाच्या तुलनेत 4.22% ने वाढली आहे. मात्र, मार्च महिन्यातील आकडेवारीने काही विशिष्ट चिंता समोर आणल्या. याउलट, थायलंडची निर्यात मार्चमध्ये 18.7% ने वाढली, तर चीनने भारतीय मागणीमुळे रासायनिक निर्यातीत वाढ नोंदवली.

भारत आणि अमेरिका यांच्यातील द्विपक्षीय व्यापार करार (India-US Bilateral Trade Agreement) अंतिम टप्प्यात असून, त्याच्या पहिल्या टप्प्यावर सहमती झाली आहे. यामुळे श्रम-आधारित आणि कृषी-आधारित क्षेत्रांना फायदा होण्याची अपेक्षा आहे. तसेच, आर्थिक वर्ष २०२५-२६ साठी थेट परदेशी गुंतवणूक (FDI) $90 अब्ज डॉलर्सच्या पुढे जाण्याचा अंदाज आहे, जो गुंतवणूकदारांचा वाढता विश्वास दर्शवतो.

आर्थिक दबाव आणि वाढता महागाई दर

वित्त मंत्रालयाने दिलेल्या माहितीनुसार, मध्य पूर्वेतील संघर्षामुळे ऊर्जा, खते आणि कच्च्या मालाच्या पुरवठ्यात व्यत्यय येत आहे. यामुळे खर्च वाढत असून व्यापारावर परिणाम होत आहे. मार्चमध्ये घाऊक महागाई (wholesale inflation) 3.88% पर्यंत वाढली, जी वाढत्या ऊर्जा आणि वस्तूंच्या किमतींचा परिणाम आहे. जर ऊर्जेच्या किमती वाढत राहिल्या, तर मार्चमध्ये $2.44 अब्ज डॉलर्सवर आलेली व्यापार तूट (trade deficit) आणखी वाढू शकते.

निर्यातदारांसमोरील आव्हाने

पश्चिम आशियातील प्रमुख बाजारपेठांमधील निर्यातीत झालेली 50% पेक्षा जास्त घट, ही भारताच्या निर्यात क्षेत्रासाठी एक मोठी असुरक्षितता दर्शवते. होरमुझ सामुद्रधुनी टाळून मालवाहतूक करणे हा एक महागडा उपाय बनला आहे, ज्यामुळे निर्यातदारांची स्पर्धात्मकता आणि नफा कमी होत आहे. जरी सेवा क्षेत्राची निर्यात मजबूत राहिली असली, तरी वस्तूंच्या निर्यातीवर जागतिक मागणी आणि अस्थिर वस्तूंच्या किमतींचा दबाव कायम आहे. भारत 12 नवीन मुक्त व्यापार करारांवर (FTAs) बोलणी करत आहे आणि India-US BTA चा पहिला टप्पा पूर्ण झाला आहे. यातून भारतीय मालाला चांगली बाजारपेठ मिळण्याची आणि निर्यातीला चालना मिळण्याची अपेक्षा आहे. मात्र, पश्चिम आशियातील संघर्षामुळे व्यापारात अनिश्चितता कायम आहे.