भारताची निर्यात वाढली, पण आयातही धावली! व्यापार तूट वाढल्याने चिंता

वाढत्या व्यापार तुटीचे आव्हान

जागतिक आर्थिक अडचणी असूनही, भारताच्या निर्यात क्षेत्राने डिसेंबर महिन्यात चांगली कामगिरी केली आहे. वस्तूंच्या निर्यातीत 1.87% ची वाढ होऊन ती $38.51 अब्ज पर्यंत पोहोचली. मात्र, याच काळात आयात 8.7% नी वाढून $63.55 अब्ज झाली. यामुळे महिन्याची व्यापार तूट $25.04 अब्ज पर्यंत वाढली, जी नोव्हेंबरमधील $24.53 अब्ज पेक्षा जास्त आहे. एप्रिल ते डिसेंबर या काळात, चालू आर्थिक वर्षातील (FY25-26) व्यापार तूट $248.32 अब्ज झाली आहे. या काळात निर्यातीत 2.44% वाढ झाली, तर आयातीत 5.9% वाढ दिसून आली.

सेवा क्षेत्राचा भक्कम आधार

या नकारात्मक चित्रात, सेवा क्षेत्राची निर्यात (Services Exports) भारतासाठी आशेचा किरण ठरत आहे. डिसेंबरमध्ये सेवा निर्यातीने $35.50 अब्ज मिळवले, ज्यामुळे महिन्याला $18.12 अब्ज चा सेवा व्यापार अधिशेष (Services Trade Surplus) नोंदवला गेला. संपूर्ण आर्थिक वर्ष 2025-26 मध्ये सेवा निर्यातीने $387.6 अब्ज चा विक्रमी उच्चांक गाठला आहे. हे सेवा क्षेत्रातील मजबूत प्रदर्शन व्यापारातील तुटीचा भार काही प्रमाणात कमी करत आहे. मात्र, वाढत्या व्यापार तुटीमुळे भारतीय रुपयावर दबाव येण्याची शक्यता आहे, ज्यामुळे 2026 च्या मध्यापर्यंत रुपया 90-93 प्रति अमेरिकन डॉलर या पातळीवर जाऊ शकतो, असा अंदाज विश्लेषक व्यक्त करत आहेत.

सेंद्रिय उत्पादनांना जागतिक बाजारपेठेत संधी

'बायोफॅच 2026' (Biofach 2026) या जर्मनीतील प्रतिष्ठित सेंद्रिय उत्पादनांच्या प्रदर्शनात भारताला 'कंट्री ऑफ द इयर' (Country of the Year) म्हणून सन्मानित करण्यात आले आहे. यासोबतच, नुकताच झालेला युरोपियन युनियन-भारत मुक्त व्यापार करार (EU-India FTA) भारतीय सेंद्रिय उत्पादनांसाठी युरोपियन बाजारपेठेत मोठी संधी निर्माण करेल. युरोपमधील सेंद्रिय अन्न बाजारपेठ 2021 मध्ये €46.7 अब्ज ची होती आणि ती सातत्याने वाढत आहे. बायोफॅचमध्ये भारताच्या 20 हून अधिक राज्यांतील 67 कंपन्यांनी भाग घेतला, ज्यामुळे भारतीय सेंद्रिय उत्पादनांची विविधता जगासमोर मांडली गेली.

जागतिक आव्हाने आणि चिंता

भारताची निर्यात वाढलेली असली तरी, जागतिक आर्थिक वातावरण अजूनही आव्हानात्मक आहे. 2023 मध्ये जागतिक वस्तूंच्या व्यापारात घट झाली होती. अमेरिकेने काही भारतीय वस्तूंवर लावलेले 50% पर्यंतचे शुल्क निर्यातदारांसाठी डोकेदुखी ठरत आहे. अशा जागतिक मंदीच्या काळात भारताच्या निर्यातीत घट होण्याचा धोका असतो, जरी भारत इतर विकसनशील देशांच्या तुलनेत अधिक स्थिर राहिला आहे. वाढती व्यापार तूट आणि आयातीमुळे महागाई वाढण्याची चिंता अजूनही कायम आहे.

मूल्यांकनातील चिंतेचा सूर

निर्यात क्षेत्राशी संबंधित प्रमुख कंपन्यांचे मूल्यांकन (Valuation) सध्या थोडे जास्त दिसत आहे. निफ्टी आयटी (Nifty IT) चा पी/ई रेशो (P/E Ratio) सुमारे 25.4 आहे, तर निफ्टी इंडिया मॅन्युफॅक्चरिंग (Nifty India Manufacturing) चा 28.8 च्या आसपास आहे. सॉफ्टवेअर आणि सेवा क्षेत्राचा पी/ई रेशो 27.91 आहे. हे आकडे दर्शवतात की बाजारात सध्या या क्षेत्रांबद्दल भरपूर सकारात्मकता आहे, परंतु जर अपेक्षा पूर्ण झाल्या नाहीत, तर पुढे तेजी मर्यादित राहू शकते.

पुढील दिशा आणि अंदाज

केंद्रीय वाणिज्य मंत्रालयाच्या अंदाजानुसार, चालू आर्थिक वर्षात (FY25-26) वस्तू आणि सेवांची एकूण निर्यात $850 अब्ज चा टप्पा ओलांडेल. आर्थिक सर्वेक्षण 2025-26 नुसार, भारताचे बाह्य क्षेत्र मजबूत झाले आहे, जागतिक व्यापारात भारताचा वाटा वाढत आहे आणि जागतिक धक्क्यांना तोंड देण्याची क्षमता वाढली आहे. मात्र, रुपयाच्या भविष्याबद्दल संमिश्र दृष्टिकोन आहे. व्यापार तुटीचा दबाव आणि जागतिक अनिश्चितता यामुळे 2026 च्या सुरुवातीला रुपया 90-93 पर्यंत घसरण्याची शक्यता काही विश्लेषक वर्तवत आहेत. सेवा निर्यातीतील सातत्यपूर्ण वाढ आणि ईयू-भारत करारामुळे सेंद्रिय उत्पादनांची वाढणारी बाजारपेठ पुढील काळात भारताच्या परकीय व्यापाराला बळ देतील.