Whalesbook
बाजारात परतले परदेशी गुंतवणूकदार
२०२५ या वर्षात भारतीय बाजारातून ₹१.५८ लाख कोटी (जवळपास $18.4 बिलियन) इतका विक्रमी पैसा बाहेर गेल्यानंतर, फेब्रुवारी २०२६ मध्ये परदेशी संस्थागत गुंतवणूकदारांनी (FIIs) अचानक भारतीय शेअर बाजारात खरेदी सुरू केली आहे. ही एक मोठी घडामोड मानली जात आहे, जी बाजारातील व्हॅल्युएशन (Valuation) आणि जागतिक बाजारातील घडामोडींवर आधारित आहे. यामागे मोठी तेजी (Bullish Conviction) नसली तरी, हे एक 'टॅक्टिकल ॲसेट ॲलोकेशन' (Tactical Asset Allocation) असल्याचे दिसून येते.
व्हॅल्युएशन आणि व्याजदरातील बदलांचा परिणाम
२०२५ मध्ये शेअर बाजारातील उंच व्हॅल्युएशनमुळे परदेशी गुंतवणूकदारांनी पैसे काढले होते. निफ्टी ५० (Nifty 50) चा पी/ई रेशो (P/E Ratio) २४.१x होता, जो त्याच्या १० वर्षांच्या सरासरी २१.९x पेक्षा जास्त होता. त्याचवेळी, अमेरिकेचे १० वर्षांचे ट्रेझरी यील्ड्स (US 10-year Treasury Yields) सुमारे ४.६% होते, ज्यामुळे अमेरिकेत जोखीममुक्त परतावा (Risk-free return) चांगला मिळत होता. मात्र, फेब्रुवारी २०२६ च्या अखेरीस, हे यील्ड्स सुमारे ४.०४% - ४.०६% पर्यंत खाली आले आहेत. यामुळे उदयोन्मुख बाजारपेठांवरील (Emerging Markets) दबाव कमी झाला. यासोबतच, निफ्टी ५० चा पी/ई रेशो (P/E Ratio) सुद्धा २१.३४x ते २२.५x पर्यंत खाली आला आहे, ज्यामुळे भारतीय बाजारपेठ पुन्हा एकदा आकर्षक वाटू लागली आहे. गेल्या वर्षी ₹९१.०१ प्रति डॉलरपर्यंत घसरलेला भारतीय रुपया (INR) फेब्रुवारी २०२६ मध्ये थोडा सावरला असून, सुमारे ९०.९ च्या पातळीवर व्यवहार करत आहे, ज्यामुळे परताव्यावरचा चलन (Currency) परिणाम काही प्रमाणात कमी झाला आहे.
उदयोन्मुख बाजारांमध्ये भारताचे स्थान
उदयोन्मुख बाजारपेठांच्या (EM) तुलनेत भारताचे स्थान कसे आहे, हे पाहणे महत्त्वाचे आहे. चीनच्या शेअर बाजारात पी/ई रेशो (P/E Ratio) १०.९१x ते १७.०४x पर्यंत कमी असला तरी, तेथे कमाईत (Earnings Growth) फारशी वाढ दिसत नाही. याउलट, MSCI EM Index मध्ये २०२६ मध्ये आतापर्यंत ७% ची वाढ झाली आहे, तर २०२५ मध्ये ३४% ची मोठी तेजी दिसून आली होती. २०२६ साठी उदयोन्मुख बाजारपेठांमधील कमाईत २९% वाढीचा अंदाज आहे, जो अमेरिकेच्या अंदाजापेक्षा खूप जास्त आहे. कृत्रिम बुद्धिमत्तेतील (AI) गुंतवणूक हा आशियाई बाजारांना चालना देणारा एक महत्त्वाचा घटक आहे. जानेवारी २०२६ पर्यंत, भारताचे मार्केट कॅपिटलायझेशन (Market Capitalisation) सुमारे $५.००१ ट्रिलियन होते. २०२५ मध्ये FIIs सातत्याने विक्री करत होते आणि त्यांनी सुमारे ₹१.६६ लाख कोटी (जवळपास $22 बिलियन) काढून घेतले होते. मात्र, या काळात देशांतर्गत संस्थागत गुंतवणूकदारांनी (DIIs) बाजाराला आधार दिला.
गुंतवणुकीतील जोखीम आणि आव्हाने
फेब्रुवारीमध्ये परदेशी गुंतवणूकदारांची खरेदी वाढली असली तरी, यामागे असलेला 'टॅक्टिकल' (Tactical) दृष्टिकोन आणि गुंतवणुकीतील सातत्यावर प्रश्नचिन्ह निर्माण होत आहे. चीनसारख्या देशांच्या तुलनेत भारताचे व्हॅल्युएशन अजूनही जास्त आहे. गेल्या वर्षी भारतीय रुपया ५.५% ने घसरला होता आणि FY25-26 मध्ये एकूण ६.५% ची घसरण झाली होती, ज्यामुळे परदेशी गुंतवणूकदारांना डॉलरमध्ये कमी परतावा मिळत होता. २०२६ मध्येही रुपया आणखी कमकुवत होण्याची शक्यता काही विश्लेषक व्यक्त करत आहेत. रुपयातील अस्थिरता आणि भारतात भांडवली नफ्यावरील कर (Capital Gains Tax) यामुळे परदेशी गुंतवणूकदारांसाठी परिस्थिती आव्हानात्मक आहे. त्यामुळे, अमेरिकेत व्याजदर वाढल्यास किंवा रुपया आणखी घसरल्यास, पुन्हा आऊटफ्लो (Outflow) सुरू होण्याचा धोका आहे. सध्याची खरेदी ही मोठ्या प्रमाणावरील गुंतवणुकीऐवजी (Broad-based deployment) केवळ व्हॅल्युएशनमधील संधींवर (Valuation opportunities) लक्ष केंद्रित करणारी आहे.
पुढील वाटचाल आणि अंदाज
विश्लेषकांनी २०२६ साठी भारतीय बाजाराबद्दल सावधपणे आशावादी (Cautiously Optimistic) दृष्टिकोन व्यक्त केला आहे. कंपन्यांच्या नफ्यात सुधारणा आणि संभाव्य धोरणात्मक बदल यामुळे परदेशी गुंतवणूकदार निवडकपणे (Selectively) गुंतवणूक करत राहण्याची अपेक्षा आहे. मजबूत जीडीपी (GDP) वाढीच्या अंदाजामुळे सेन्सेक्स (Sensex) ९०,००० ते १,०७,००० पर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज आहे. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) रुपयाला आधार देण्यासाठी हस्तक्षेप करत आहे. कंपन्यांच्या कमाईच्या (Earnings) ट्रेंडमध्ये सुधारणा होत असली तरी, जागतिक आर्थिक परिस्थिती, अमेरिकेची मौद्रिक धोरणे आणि तंत्रज्ञानातील बदल (AI) यांचा बाजाराच्या भविष्यावर परिणाम होईल.