Whalesbook
व्यवहार वाढले, पण पैशांचा ओघ घटला!
भारतातील डीलमेकिंगमध्ये Q1 2026 मध्ये 686 व्यवहारांचा नवा उच्चांक गाठला. मात्र, या प्रचंड संख्येला धक्का देत एकूण डील व्हॅल्यूमध्ये 48% ची मोठी घसरण झाली असून ती $16 billion इतकी झाली आहे. हा विरोधाभास (Disconnect) मोठ्या डीलच्या (Mega-deals) कमतरतेमुळे निर्माण झाला. या तिमाहीत फक्त दोन डील $4.1 billion च्या झाल्या, तर मागील तिमाहीत सात डील $15 billion च्या होत्या. ही परिस्थिती जागतिक बाजारातील ट्रेंड दर्शवते, जिथे डील ॲक्टिव्हिटी काही विशिष्ट बाजारपेठा आणि डील प्रकारांमध्येच केंद्रित झाली आहे.
पब्लिक मार्केटमध्ये गुंतवणूकदारांची सावधगिरी
जागतिक आर्थिक अनिश्चिततेचा (Global Economic Uncertainties) फटका भारतीय शेअर बाजारालाही बसला आहे. इनिशियल पब्लिक ऑफरिंग (IPO) आणि क्वालिफाईड इन्स्टिट्यूशनल प्लेसमेंट (QIP) मध्ये मोठी घसरण पाहायला मिळाली. IPOs/QIPs मध्ये व्हॉल्यूम 63% तर व्हॅल्यू 78% नी खाली आली. यामुळे इश्यूअर्स (Issuers) आणि गुंतवणूकदार (Investors) दोघेही सावध पवित्रा घेताना दिसत आहेत, जे जागतिक स्तरावरील ट्रेंडला जुळणारे आहे. 2026 साठी जागतिक अर्थव्यवस्थेत अंदाजे 2-3% ची मध्यम वाढ अपेक्षित आहे, ज्यात भारतासारख्या उदयोन्मुख बाजारपेठा (Emerging Markets) तुलनात्मकदृष्ट्या मजबूत राहतील अशी शक्यता आहे, पण ती मागील वर्षांपेक्षा किंचित कमी गतीने असेल.
M&A मध्ये आऊटबाऊंड डील ठरल्या प्रभावी
मर्जर्स आणि ॲक्झिझिशन्स (M&A) च्या क्षेत्रातही व्हॅल्यू कमी झाली. 271 डील $6.9 billion च्या झाल्या, ज्यात व्हॅल्यू 59% ने घटली. यामागे मोठ्या देशांतर्गत (Domestic) डीलचा अभाव हे मुख्य कारण होते. मात्र, आऊटबाऊंड M&A (देशाबाहेरील कंपन्यांचे अधिग्रहण) हे एक सकारात्मक चित्र ठरले. एकूण M&A व्हॅल्यूपैकी 56% हिस्सा 56 आऊटबाऊंड डीलचा होता. भारतीय कंपन्यांची वाढती जागतिक महत्त्वाकांक्षा दर्शवणारे उदाहरण म्हणजे Coforge ने Encora चे $2.4 billion मध्ये केलेले अधिग्रहण. तंत्रज्ञान क्षेत्रात क्षमता आणि स्केल वाढवण्यासाठी कंपन्या आंतरराष्ट्रीय स्तरावर विस्तार करत आहेत. इनबाऊंड M&A (भारतातील कंपन्यांचे परदेशी कंपन्यांकडून अधिग्रहण) Q3 2023 नंतर सर्वात कमी पातळीवर पोहोचले असले तरी, मजबूत आऊटबाऊंड कामगिरी धोरणात्मक बदलाचे (Strategic Shift) संकेत देते.
प्रायव्हेट इक्विटीचा लहान ग्रोथ कंपन्यांवर भर
प्रायव्हेट इक्विटी (PE) मध्ये व्हॉल्यूममध्ये 9% वाढ होऊन 415 डील झाल्या, पण डील व्हॅल्यू 34% नी कमी होऊन $9.1 billion वर आली. हा ट्रेंड स्पष्टपणे लहान डीलकडे (Smaller Transactions) झुकलेला दिसतो, जिथे सरासरी डील साइज मागील तिमाहीतील $36.3 million वरून $21.8 million पर्यंत खाली आली. गुंतवणूकदारांनी हाय-ग्रोथ कंपन्यांवर (High-Growth Firms) लक्ष केंद्रित केले. Neysa Networks, Juspay आणि Neo Asset Management यांसारख्या तीन नवीन युनिकॉर्न (Unicorns) कंपन्यांनी मिळून $703 million उभारले. लहान, ग्रोथ-केंद्रित गुंतवणुकीला प्राधान्य देणे हे सध्याच्या PE मार्केटचे वैशिष्ट्य आहे, जिथे ऑपरेशनल व्हॅल्यू क्रिएशनसाठी (Operational Value Creation) भांडवल निवडकपणे वापरले जात आहे. आशियाई PE फंडांमधून येणाऱ्या भांडवलाचा एक तृतीयांश (Over a third) भाग आता भारतात येत आहे, जो या बाजाराच्या दीर्घकालीन संभावनांवरील (Long-term Prospects) विश्वास दर्शवतो.
क्षेत्रांनुसार कल आणि चिंता
डील व्हॉल्यूमच्या बाबतीत रिटेल आणि कंझ्युमर (Retail and Consumer) क्षेत्रांनी 145 डीलसह आघाडी घेतली. IT आणि ITES क्षेत्रांनी AI आणि डिजिटल इन्फ्रास्ट्रक्चरमधील गुंतवणुकीमुळे सर्वाधिक $3.5 billion व्हॅल्यू आकर्षित केली. ऊर्जा क्षेत्रात, विशेषतः नूतनीकरणक्षम ऊर्जा (Renewables) क्षेत्रात $2.2 billion ची गुंतवणूक झाली. डील व्हॉल्यूम मजबूत असले तरी, व्हॉल्यूम आणि व्हॅल्यूमधील (Volume and Value) कायमचे अंतर चिंता वाढवणारे आहे. मोठ्या डीलचा (Mega-deals) अभाव, ज्यामुळे एकूण व्हॅल्यू वाढते, हे दर्शवते की मोठे गुंतवणूकदार आर्थिक अनिश्चिततेमुळे किंवा काही क्षेत्रांतील उच्च व्हॅल्युएशनमुळे (High Valuations) मोठी भांडवली गुंतवणूक करण्यास कचरत आहेत. डीलमेकिंगचे जागतिक स्तरावर ध्रुवीकरण (Polarized Dealmaking) होण्याचा धोका भारताला आहे, जर देशांतर्गत वाढ मंदावली किंवा इनबाऊंड गुंतवणूक कमी राहिली. मजबूत आऊटबाऊंड M&A हे देखील दर्शवते की भारतीय कंपन्या परदेशात संधी शोधत आहेत, ज्यामुळे देशांतर्गत मोठ्या धोरणात्मक संधी कमी असल्याचे किंवा आंतरराष्ट्रीय विस्ताराला प्राधान्य मिळत असल्याचे सूचित होते. लहान PE डीलवर लक्ष केंद्रित करणे हे मोठ्या, भांडवल-केंद्रित देशांतर्गत उपक्रमांबद्दल सावध दृष्टिकोन दर्शवते.
भविष्यातील अंदाज देशांतर्गत घटकांवर आधारित
डील व्हॅल्यू कमी असूनही, सलग चार तिमाहीत व्यवहार व्हॉल्यूम वाढल्याने अंतर्निहित गती (Underlying Momentum) मजबूत आहे. ग्रँट थॉर्नटन भारत (Grant Thornton Bharat) येथील ग्रोथ पार्टनर शांती विजयेथा (Shanthi Vijetha) यांच्या मते, गुंतवणूकदारांचा सततचा विश्वास आणि मजबूत देशांतर्गत मूलभूत घटक (Domestic Fundamentals) हे प्रमुख चालक आहेत. 2026 मध्ये, मार्केट उच्च-गुणवत्तेच्या मालमत्ता (High-Quality Assets), धोरणात्मक विभाजन (Strategic Carve-outs) आणि तंत्रज्ञान व ऊर्जा संक्रमण (Energy Transition) क्षेत्रांमध्ये प्रायव्हेट भांडवल (Private Capital) गुंतवण्यावर लक्ष केंद्रित करेल अशी अपेक्षा आहे. जागतिक बाजारपेठा स्थिर झाल्यावर, भारताची धोरणात्मक सातत्य (Policy Continuity) आणि वाढीच्या शक्यता (Growth Prospects) गुंतवणूक आकर्षित करत राहतील, परंतु डील साइज (Deal Sizes) आणि व्हॅल्युएशनबद्दल (Valuations) एक व्यावहारिक दृष्टिकोन ठेवला जाईल.