२०२२ ते २०२६ या काळात भारतात दररोज जवळजवळ हवामान बदलाचे संकट पाहायला मिळाले. यात १६,३०३ नागरिकांचा मृत्यू झाला असून २०.६ दशलक्ष हेक्टर शेतीचे नुकसान झाले आहे, ज्याचा थेट परिणाम अन्नसुरक्षा आणि महागाईवर होणार आहे.
भारताच्या अर्थव्यवस्थेवर हवामान बदलाचे सावट गडद होत चालले आहे. 'सेंटर फॉर सायन्स अँड एन्व्हायर्नमेंट'च्या नवीन अहवालानुसार, २०२२ ते २०२६ या काळात वर्षातील जवळजवळ ९९ टक्के दिवस भारतात कोणत्या ना कोणत्या टोकाच्या हवामानाची नोंद झाली आहे. या ५ वर्षांच्या काळात एकूण १६,३०३ लोकांचा बळी गेला असून, केवळ २०२५ मध्येच ४,०६४ जणांचा मृत्यू झाला आहे. २०२६ च्या पहिल्या २७३ दिवसांपैकी २५१ दिवस घातक हवामानाचे राहिले आहेत.
शेतीवर गंभीर परिणाम आणि महागाईचे संकट
भारतीय अर्थव्यवस्थेचा कणा असलेल्या शेती क्षेत्राला या अस्थिरतेचा सर्वात मोठा फटका बसला आहे. उष्णतेची लाट, पूर आणि वादळांमुळे २०.६ दशलक्ष हेक्टरहून अधिक क्षेत्रातील पिकांचे नुकसान झाले आहे. पिकांच्या उत्पादनात घट झाल्यामुळे पुरवठा साखळी विस्कळीत झाली असून, त्याचा थेट परिणाम अन्नधान्याच्या किमतींवर आणि वाढत्या महागाईवर (Inflation) होत आहे.
गुंतवणूकदार आणि बाजारावर परिणाम
गुंतवणूकदारांसाठी आता हवामानातील बदल हे एक महत्त्वाचे 'मॅक्रो-इकोनॉमिक' इंडिकेटर बनले आहे. ग्रामीण भागातील लोकांचे उत्पन्न हे पूर्णपणे पीक चक्रावर अवलंबून असते. जेव्हा शेतीचे नुकसान होते, तेव्हा ग्रामीण मागणी कमी होते, ज्याचा फटका FMCG कंपन्यांना आणि इतर ग्राहक वस्तूंना बसू शकतो. आता येणारा काळ हा 'क्लायमेट-रेझिलिएंट' शेती पद्धती आणि पीक विम्याच्या (Crop Insurance) चौकटी मजबूत करण्याचा आहे. बाजार विश्लेषक आता मान्सूनचा प्रगती अहवाल आणि सरकारची अन्नसुरक्षा धोरणे यावर विशेष लक्ष ठेवून आहेत.