Whalesbook
तूट कमी करण्याचा मार्ग बदलला!
Union Budget 2026-27 मध्ये, सरकार वित्तीय तूट (Fiscal Deficit) कमी करण्याच्या मार्गावर अधिक सावध पावले उचलत आहे. पुढील आर्थिक वर्षासाठी 4.3% GDP तुटीचे लक्ष्य ठेवण्यात आले आहे. हे लक्ष्य FY26 च्या सुधारित अंदाजित 4.4% पेक्षा 10 bps (Basis Points) नी कमी आहे. मात्र, FY25 आणि FY26 मध्ये तूट 40 bps नी कमी केली गेली होती, या तुलनेत आता वेग मंदावला आहे. EY India च्या मुख्य धोरण सल्लागार DK Srivastava यांच्या मते, पूर्वीच्या वर्षांतील मोठी तूट कपात आता अधिक संयमित रणनीतीत बदलली आहे. यामुळे, FY27 मध्ये कर्ज-ते-GDP गुणोत्तर 55.6% पर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज आहे, जो FY26 च्या 56.1% पेक्षा किंचित कमी आहे. सरकार वित्तीय शिस्तीचे आश्वासन देत असले तरी, हे लक्ष्य गाठण्यासाठी अधिक वेळ लागण्याची शक्यता आहे.
महसूल वाढीचा वेग मंदावला
या संथ गतीचे मुख्य कारण म्हणजे भारतातून मिळणाऱ्या एकूण कर महसुलाचा (Gross Tax Revenue) GDP शी असलेला गुणोत्तर (Ratio) कमी होणे. FY25 मध्ये हा गुणोत्तर 11.5% होता, जो FY26 मध्ये सुधारित अंदाजानुसार 11.4% आणि FY27 मध्ये 11.2% पर्यंत घसरण्याची शक्यता आहे. Srivastava सांगतात की, यामागे 'टॅक्स ब्युओयन्सी' (Tax Buoyancy) मध्ये झालेली घट हे प्रमुख कारण आहे. टॅक्स ब्युओयन्सी म्हणजे आर्थिक वाढीनुसार कर महसूल किती वेगाने वाढतो याचा अंदाज. FY25 मध्ये ही ब्युओयन्सी 0.98 होती, जी FY26 मध्ये 0.93 (RE) आणि FY27 साठी 0.8 असण्याचा अंदाज आहे. ब्युओयन्सी 1 पेक्षा कमी असणे म्हणजे कर महसूल GDP च्या वाढीच्या तुलनेत कमी वेगाने वाढत आहे. कर दरातील बदल, काही क्षेत्रांतील कंपन्यांचा कमी नफा आणि कोरोना काळातील महसुली वाढ सामान्य होणे यांसारखी कारणे यासाठी जबाबदार असू शकतात. FY26 मध्ये टॅक्स ब्युओयन्सी 0.5-0.6 पर्यंत घसरल्याचा अंदाज आहे, ज्यामुळे GDP च्या सुमारे 0.6% इतकी वित्तीय तूट वाढली आहे.
मध्यम मुदतीचे कर्ज उद्दिष्ट धोक्यात
महसुलातील या आव्हानांमुळे, सरकारचे मध्यम मुदतीचे उद्दिष्ट, म्हणजे FY27 मधील 55.6% कर्ज-ते-GDP गुणोत्तर FY31 पर्यंत सुमारे 50% पर्यंत आणणे, हे आता अधिक कठीण दिसत आहे. हे लक्ष्य पूर्ण करण्यासाठी सरकारला टॅक्स ब्युओयन्सी वाढवणे आणि GDP ची वाढ टिकवून ठेवणे आवश्यक आहे. FY27 साठी GDP वाढीचा अंदाज 10% ठेवण्यात आला आहे, मात्र काही तज्ञांच्या मते हा 8% ते 11% दरम्यान असू शकतो. प्रत्यक्ष GDP वाढ 6.8% ते 7.2% राहण्याचा अंदाज आहे. अर्थतज्ज्ञांच्या मते, तूट नियंत्रणात आणण्यासाठी GDP वाढ अत्यंत महत्त्वाची आहे, कारण वाढत्या GDP मुळे कर्ज गुणोत्तर आपोआप कमी होते.
जागतिक अनिश्चितता आणि वाढीचे आव्हान
सध्याची आर्थिक वाटचाल जागतिक स्तरावरील अनिश्चिततेच्या वातावरणात होत आहे. २०२६ मध्ये जागतिक आर्थिक वाढ 2.7% ते 3.1% पर्यंत मंदावण्याचा अंदाज आहे, तर विकसनशील अर्थव्यवस्था 4.0% च्या आसपास वाढतील. व्यापार तणाव आणि भू-राजकीय धोके पाहता, भारताला महसुलाच्या मर्यादांमध्ये राहून खर्चावर नियंत्रण ठेवावे लागणार आहे. सरकार भांडवली खर्चावर (Capital Expenditure) लक्ष केंद्रित करत आहे, FY27 साठी ₹12.2 लाख कोटी इतका खर्च अपेक्षित आहे. खाजगी गुंतवणूक कमी असताना, हा खर्च आर्थिक वाढीला चालना देईल. मात्र, करदात्यांवर जास्त भार न टाकता महसूल वाढवणे, हे वित्तीय उद्दिष्ट गाठण्यासाठी महत्त्वाचे ठरणार आहे.