गोल्डमन सॅक्सच्या (Goldman Sachs) ताज्या अहवालानुसार, येत्या दशकात आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) मुळे भारताच्या वार्षिक उत्पादन वाढीमध्ये (Labor Productivity Growth) **0.4%** ची वाढ अपेक्षित आहे. यामध्ये नोकऱ्या जाण्याचा धोका कमी असून, कर्मचाऱ्यांची क्षमता वाढवण्यावर (Workforce Augmentation) भर दिला जाईल.
AI ठरणार भारताच्या विकासाला गती
आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) हे भारताच्या आर्थिक विकासासाठी एक मोठे इंजिन ठरू शकते, असे गोल्डमन सॅक्सच्या (Goldman Sachs) एका अभ्यासात म्हटले आहे. या अहवालानुसार, जनरेटिव्ह AI (Generative AI) तंत्रज्ञानामुळे पुढील 10 वर्षांत भारताची वार्षिक श्रम उत्पादकता वाढ (Labor Productivity Growth) 0.4% ने वाढेल. दीर्घकाळात GDP वाढीसाठी उत्पादकता ही सर्वात महत्त्वाची असल्याने, हा बदल अर्थव्यवस्थेला बळकट करेल.
नोकऱ्यांवर काय परिणाम होईल?
नोकऱ्या जाण्याची भीती असताना, हा अहवाल मात्र वेगळीच गोष्ट सांगतो. या अभ्यासानुसार, भारतीय कर्मचाऱ्यांमध्ये AI मुळे नोकरी गमावण्याऐवजी त्यांची कार्यक्षमता वाढेल. गोल्डमन सॅक्सचा अंदाज आहे की, सुमारे 8% ते 12% कृषी-बाह्य नोकऱ्यांवर AI मुळे थेट परिणाम होऊ शकतो. परंतु, जवळपास 45% नोकऱ्यांमध्ये AI चा वापर करून कर्मचारी अधिक चांगले काम करू शकतील, म्हणजेच त्यांची क्षमता वाढेल.
आरोग्य सेवा (Healthcare), शिक्षण (Education), मीडिया (Media) आणि व्यावसायिक वित्तीय सेवा (Financial Services) यांसारख्या ज्ञान-आधारित क्षेत्रांमध्ये (Knowledge-intensive sectors) AI चा सर्वाधिक फायदा होईल. येथे AI मुळे कर्मचाऱ्यांचा वेळ वाचेल आणि ते अधिक महत्त्वाच्या कामांवर लक्ष केंद्रित करू शकतील. याउलट, बांधकाम (Construction) आणि खाणकाम (Mining) यांसारख्या शारीरिक श्रमांवर आधारित क्षेत्रांवर AI चा तात्काळ परिणाम कमी असेल.
पायाभूत सुविधा आणि वीज क्षेत्रावर लक्ष
गुंतवणूकदारांसाठी एक महत्त्वाची बाब म्हणजे AI मुळे पायाभूत सुविधांची (Infrastructure) मागणी प्रचंड वाढेल. AI साठी लागणारे डेटा सेंटर्स (Data Centers) मोठ्या प्रमाणात वीज वापरतात. त्यामुळे वीज, कूलिंग सिस्टीम आणि पाण्याची गरज वाढेल. यातून वीज कंपन्या (Utilities) आणि पायाभूत सुविधा कंपन्यांसाठी (Infrastructure Companies) नवीन संधी निर्माण होतील. भारताची वीज ग्रीड (Power Grid) आणि डिजिटल पायाभूत सुविधा कितपत वाढवता येते, यावर AI चा अवलंबून असेल.
आर्थिक धोके आणि पुढे काय?
उत्पादकता वाढीची आशा असली तरी, काही धोकेही आहेत. जागतिक स्तरावर वाढलेले संरक्षणवाद (Global Protectionism) आणि व्यापारातील निर्बंध (Trade Restrictions) भारताच्या सेवा क्षेत्रावर (Services Export) परिणाम करू शकतात. तसेच, कंपन्यांनी AI चा वापर खर्च कमी करण्यासाठी केला की कर्मचाऱ्यांची क्षमता वाढवण्यासाठी, यावर रोजगाराचे भविष्य अवलंबून असेल. कंपन्यांनी कर्मचाऱ्यांचे कौशल्य वाढवणे (Upskilling) आणि ऊर्जेच्या खर्चाचे नियोजन करणे महत्त्वाचे ठरेल.