जागतिक व्यापारात आता वस्तूंपेक्षा सेवांचा (Services) दबदबा वाढला आहे. मॅन्युफॅक्चरिंग क्षेत्रातही सेवांचा वाटा तब्बल **७१%** झाला असून, गुंतवणूकदारांसाठी 'सर्व्हिस-हेवी' बिझनेस मॉडेल्स भविष्यात अधिक फायदेशीर ठरणार आहेत.
जागतिक व्यापाराचे स्वरूप आता पूर्णपणे बदलले आहे. पूर्वी केवळ मालाची ने-आण करणे म्हणजे व्यापार मानला जात असे, परंतु आता चित्र वेगळे आहे. नवीन आकडेवारीनुसार, लॉजिस्टिक्स, डेटा मॅनेजमेंट, स्पेशलाईज्ड फायनान्स आणि सॉफ्टवेअर इंटिग्रेशन यांसारख्या सेवा जागतिक स्तरावरील इंटरमीडिएट इनपुट्सच्या ७१% बनल्या आहेत. यालाच अर्थशास्त्रात 'सर्व्हिसिफिकेशन' असे म्हटले जाते.
मॅन्युफॅक्चरिंगमध्ये 'सर्व्हिस'चा समावेश
कंपन्या आता केवळ भौतिक उत्पादने (Physical Products) विकण्याऐवजी, त्यासोबत दीर्घकालीन परफॉर्मन्स गॅरंटी, सॉफ्टवेअर अपडेट्स आणि मेंटेनन्स कॉन्ट्रॅक्ट्स देत आहेत. यामुळे उत्पादक कंपन्यांना केवळ एकदाच विक्री करून थांबण्याऐवजी डेटा अॅनालिटिक्स किंवा रिमोट मॉनिटरिंगच्या माध्यमातून सातत्याने उत्पन्न मिळवणे शक्य झाले आहे. यामुळे कंपन्या आणि ग्राहक यांच्यातील संबंध अधिक घट्ट होत आहेत.
डिजिटल सेवांची घोडदौड
गेल्या दशकात डिजिटल सेवांच्या व्यापाराने पारंपारिक वस्तूंच्या व्यापाराला मागे टाकले आहे. मात्र, यात मोठी दरी आहे. प्रगत अर्थव्यवस्था या क्षेत्रात आघाडीवर आहेत, तर विकसनशील देशांना डिजिटल इन्फ्रास्ट्रक्चर आणि कुशल मनुष्यबळाच्या अभावामुळे मागे पडावे लागत आहे.
गुंतवणुकीसाठी महत्त्वाचे मुद्दे
गुंतवणूकदारांनी कंपन्यांचे बिझनेस मॉडेल तपासताना त्या उत्पादनासोबत किती 'व्हॅल्यू-अॅडेड' सेवा देत आहेत, हे पाहणे गरजेचे आहे. ज्या कंपन्या सेवांवर भर देतात, त्यांचे रेव्हेन्यू स्ट्रिम अधिक स्थिर आणि नफ्याचे प्रमाण अधिक असल्याचे दिसून येते. मात्र, डेटा प्रोटेक्शनचे नियम आणि वाढते नियमन (Regulatory hurdles) याकडेही बारीक लक्ष ठेवणे गरजेचे आहे.