२०२६ मध्ये Oracle, UPS आणि Citi सारख्या मोठ्या जागतिक कंपन्यांमध्ये ४०,००० पेक्षा जास्त नोकऱ्या कमी होणार आहेत. कंपन्या AI (Artificial Intelligence) चा वापर आणि खर्च कमी करण्याच्या धोरणाला मुख्य कारण सांगत आहेत. ऑटोमेशनमुळे मानवी कामांची जागा घेतली जात आहे, पण या बदलांमुळे गुंतवणूकदारांमध्ये काही चिंता आहेत.
ऑटोमेशनकडे जगाचा मोर्चा
२०२६ मध्ये जागतिक स्तरावर कंपन्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणात कर्मचारी कपात होताना दिसत आहे. आतापर्यंत ४० हून अधिक मोठ्या कंपन्यांनी ४०,००० पेक्षा जास्त नोकऱ्या कमी करण्याची घोषणा केली आहे. हे केवळ मागणी घटल्यामुळे नसून, कंपन्या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) आणि ऑटोमेशनकडे (Automation) वळत असल्याचे स्पष्ट संकेत आहेत.
कोणत्या कंपन्यांचा समावेश?
या नोकरकपातीचा फटका तंत्रज्ञान (Technology), लॉजिस्टिक्स (Logistics) आणि फायनान्स (Finance) क्षेत्रांना बसणार आहे. उदाहरणार्थ, UPS कंपनी ऑटोमेशनवर लक्ष केंद्रित करून ३०,००० ऑपरेशन्स संबंधित जागा कमी करणार आहे. Oracle आपल्या २१,००० कर्मचाऱ्यांना (जवळपास १३%) कमी करत आहे, तर Citi आपल्या कामकाजात सुधारणा करण्यासाठी २०,००० नोकऱ्या कमी करण्याच्या तयारीत आहे. Amazon ने देखील सुमारे १६,००० कॉर्पोरेट पोझिशन्स रद्द केल्या आहेत. WiseTech Global आणि Cloudflare सारख्या कंपन्यांनी तर स्पष्ट केले आहे की, AI मुळे वाढणाऱ्या उत्पादकतेमुळे (Productivity) त्यांनी हा निर्णय घेतला आहे. आता कंपन्यांमध्ये हेडकाउंट वाढवण्याऐवजी तंत्रज्ञानावर आधारित कार्यक्षमतेला प्राधान्य दिले जात आहे.
कामावर होणारे परिणाम आणि जोखीम
खर्च कमी करणे हे तात्काळ उद्दिष्ट असले तरी, या मोठ्या कपातीमुळे व्यवसायावरही काही गंभीर परिणाम होऊ शकतात. आर्थिक विश्लेषकांच्या मते, AI टूल्स पूर्णपणे प्रभावी होण्यापूर्वीच कर्मचाऱ्यांची मोठ्या प्रमाणात कपात केल्यास कामात अडथळे येऊ शकतात आणि कंपन्यांचे महत्त्वाचे ज्ञान (Institutional Knowledge) गमावले जाऊ शकते. काही कंपन्यांना 'AI Boomerang' चा सामना करावा लागू शकतो, जिथे त्यांना समजेल की ऑटोमेशन मानवी निर्णयक्षमतेची जागा घेऊ शकत नाही. यामुळे भविष्यात पुन्हा कर्मचारी भरतीसाठी खर्च वाढू शकतो.
गुंतवणूकदारांसाठी सर्वात मोठी चिंता ही आहे की, कंपन्या AI मुळे अपेक्षित कार्यक्षमता मिळवू शकतील की नाही, किंवा या बदलांमुळे सेवेचा दर्जा (Service Quality) आणि नवकल्पना (Innovation) यावर नकारात्मक परिणाम होईल का, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.
भारतीय बाजारपेठेवर अप्रत्यक्ष परिणाम
या जागतिक ट्रेंडचे भारतीय अर्थव्यवस्थेवर, विशेषतः IT आणि बिझनेस प्रोसेस मॅनेजमेंट (BPM) क्षेत्रांवर अप्रत्यक्ष पण महत्त्वाचे परिणाम होतील. ज्या जागतिक कंपन्या कर्मचारी कपात करत आहेत, त्या भारतीय सेवा पुरवठादारांच्या (Service Providers) मोठ्या ग्राहक आहेत. जेव्हा हे क्लायंट स्वतःचे अंतर्गत कर्मचारी कमी करतात आणि ऑटोमेशनचा वापर करतात, तेव्हा ते आउटसोर्स (Outsource) केल्या जाणाऱ्या कामाचे स्वरूपही बदलतात. भारतीय IT कंपन्यांना पारंपरिक, जास्त मनुष्यबळ लागणाऱ्या कामांऐवजी AI इम्प्लिमेंटेशन आणि मेंटेनन्स सारख्या उच्च-मूल्याच्या कामांसाठी दबाव येऊ शकतो.
गुंतवणूकदारांसाठी काय महत्त्वाचे?
भारतातील IT शेअर्समध्ये गुंतवणूक करणाऱ्यांनी लक्ष ठेवावे की या जागतिक कंपन्या बाह्य प्रकल्पांवरील खर्च कमी करत राहतील की नवीन तंत्रज्ञानाकडे वळतील. AI-आधारित धोरणे यशस्वीपणे राबवणाऱ्या जागतिक कंपन्या भविष्यात भारतातील IT कन्सल्टन्सी आणि डिजिटल ट्रान्सफॉर्मेशन सेवांसाठी मागणीचे प्रमुख सूचक ठरतील.
पुढील काळात, गुंतवणूकदारांसाठी कंपन्यांचे तिमाही ऑपरेटिंग मार्जिन (Operating Margins) आणि कर्मचारी कपात करूनही सेवा पातळी (Service Levels) टिकवून ठेवण्याची त्यांची क्षमता यावर लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे ठरेल. ज्या कंपन्या AI गुंतवणुकीतून स्पष्ट आर्थिक फायदा दाखवू शकतील आणि त्यांच्या मुख्य व्यवसायाला धक्का न लावता हे साधू शकतील, त्यांना बाजारात अधिक पसंती मिळण्याची शक्यता आहे.