भू-राजकीय तणावामुळे डॉलरची उसळी, जपानी येनची घसरण सुरूच!

भू-राजकीय घडामोडींचा बाजारावर परिणाम

जागतिक भू-राजकीय तणाव आणि विविध देशांच्या मध्यवर्ती बँकांच्या धोरणांमधील फरकांमुळे चलन बाजारात (Currency Market) संमिश्र चित्र दिसत आहे. मध्यपूर्वेतील तणाव कमी होण्याची आशा असली तरी, बाजारावरील दबाव कायम आहे. याचा परिणाम म्हणून US Dollar मध्ये हळूहळू वाढ होत आहे, तर जपानचा Yen पुन्हा एकदा कमजोर झाला आहे. जपानने येनला आधार देण्यासाठी हस्तक्षेप करूनही फारसा फायदा झालेला दिसत नाही.

अमेरिका-इराण संघर्षामुळे तेलाच्या किमतीत अस्थिरता

अमेरिका आणि इराणमधील संघर्ष हे एक प्रमुख भू-राजकीय केंद्र बनले आहे. शांतता कराराबाबत संमिश्र संकेत मिळत आहेत. रिपोर्ट्सनुसार, मुख्य मुद्दे न सोडवता युद्धविराम घडवण्यासाठी एक मसुदा तयार आहे. मात्र, इराणने 'अवास्तव' अमेरिकन योजनेस नकार दिल्याने पूर्वीचा आशावाद मावळला आहे. या अनिश्चिततेचा तेलाच्या किमतींवर लक्षणीय परिणाम झाला आहे. Brent Crude तेल $100 च्या वर गेले आहे, कारण तणाव पुन्हा वाढला आहे. हॉर्मुझची सामुद्रधुनी (Strait of Hormuz) जगातील सुमारे 20% तेल आणि LNG व्यापारासाठी महत्त्वपूर्ण आहे, त्यामुळे या मार्गावरील कोणत्याही धोक्याचा बाजारावर मोठा परिणाम होतो.

चलनांच्या हालचालींमध्ये भिन्नता

भू-राजकीय परिस्थिती आणि मध्यवर्ती बँकांच्या धोरणांमधील फरकांमुळे चलन बाजारात (Currency Market) वेगवेगळे कल दिसून येत आहेत. युरो (Euro) $1.1748 च्या जवळपास स्थिर राहिला, तर स्टर्लिंग (Sterling) $1.35785 पर्यंत घसरला. युरो/डॉलर (EUR/USD) 1.1730 च्या आसपास तर GBP/USD 1.3570 च्या पातळीवर व्यवहार करत आहे. जोखीम घेण्याची क्षमता दर्शवणारा ऑस्ट्रेलियन डॉलर (AUD) मात्र $0.7220 च्या आसपास स्थिर असून गेल्या महिन्यात मजबूत झाला आहे. याउलट, USD/JPY विनिमय दर 156.8890 पर्यंत खाली आला, ज्यामुळे येनची कमजोरी अधोरेखित झाली.

जपानचा येनला आधार देण्याचा प्रयत्न निष्फळ?

अंदाजानुसार, जपानी अधिकाऱ्यांनी येनला आधार देण्यासाठी नुकतेच ५ ट्रिलियन येन (सुमारे $32.06 अब्ज) पेक्षा जास्त खर्च केले आहेत. तथापि, ऐतिहासिक विश्लेषणातून असे दिसून येते की या हस्तक्षेपांचा येनच्या दिशेवर फारसा दीर्घकालीन परिणाम झालेला नाही. अमेरिकेचे ट्रेझरी सेक्रेटरी जपानला भेट देणार असून तेथील पंतप्रधान आणि वित्त मंत्र्यांशी चर्चा करतील. ही भेट चलन धोरणावर, विशेषतः येनच्या सट्टेबाजीला आळा घालण्याच्या प्रयत्नांवर लक्ष केंद्रित करेल.

नॉर्वेच्या सेंट्रल बँकेची रेट वाढ

या सामान्य सावधगिरीच्या पार्श्वभूमीवर, नॉर्वेच्या सेंट्रल बँकेने (Norges Bank) आपले धोरण दर 4% वरून 4.25% पर्यंत वाढवले आहे. मार्च महिन्यात 3.6% असलेल्या उच्च महागाईमुळे (Inflation) हा निर्णय घेण्यात आला. या उपायामुळे नॉर्वेजियन क्रोन (Norwegian Krone) ला पाठिंबा मिळाला आहे, जरी डॉलरच्या तुलनेत त्याचा तात्काळ परिणाम मर्यादित होता.

बिटकॉइनवरही (Bitcoin) सेंटिमेंटचा परिणाम

प्रमुख क्रिप्टोकरन्सी बिटकॉइन (Bitcoin) सुमारे 2% घसरून $80,017 वर आले. शुक्रवार संध्याकाळपर्यंत बिटकॉइन $78,000 ते $80,000 च्या दरम्यान राहण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे, ज्यामुळे बाजारातील बदलत्या भावनांप्रति त्याची संवेदनशीलता दिसून येते. मे 8, 2026 पर्यंत BTC/USD $81,000 वर परत आले होते.

धोके अजूनही कायम

सध्याच्या 'नाजूक शांतते'नंतरही, अनेक धोके कायम आहेत. मुख्य चिंता म्हणजे अमेरिका-इराण संघर्षाची पुन्हा वाढ होण्याची शक्यता, ज्यामुळे बाजारातील आशावाद नष्ट होऊ शकतो आणि तेलाच्या किमती प्रचंड वाढू शकतात, ज्यामुळे महागाईची चिंता पुन्हा वाढेल. जपानच्या चलन हस्तक्षेपाची परिणामकारकता संदिग्ध आहे; जरी ते येनचे अवमूल्यन तात्पुरते कमी करू शकत असले तरी, बँक ऑफ जपानच्या धोरणात्मक पाठिंब्याशिवाय येनवर दबाव राहण्याची शक्यता आहे. विश्लेषकांच्या मते, अमेरिका 'ऑफ-रॅम्प' शोधत असली तरी, वाटाघाटींच्या स्थितीत फारसा करार दिसत नाही, ज्यामुळे बाजारात अस्थिरता वाढवणारे अधिक संकेत मिळू शकतात. याव्यतिरिक्त, हॉर्मुझ सामुद्रधुनीतील अडथळ्यांमुळे तेलाच्या किमतीत सातत्याने वाढ झाल्यास व्यापक महागाई वाढू शकते, ज्यामुळे केंद्रीय बँकांसाठी मौद्रिक धोरण (Monetary Policy) अधिक जटिल होईल आणि जागतिक विकासाचा वेग मंदावेल. बिटकॉइनसाठी, जागतिक तरलता (Global Liquidity) कमी झाल्यास किंवा प्रमुख केंद्रीय बँकांनी कठोर भूमिका घेतल्यास मोठे नुकसान होऊ शकते.

बाजारातील आणि धोरणात्मक दृष्टिकोन

बाजारातील भावना (Market Sentiment) अजूनही अमेरिका-इराण शांतता चर्चा आणि त्याचा ऊर्जा बाजारावरील परिणामांवर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून आहे. आगामी US Nonfarm Payrolls अहवाल एक महत्त्वाचा डेटा पॉइंट आहे, जो फेडरल रिझर्व्हच्या धोरणात्मक अपेक्षांना आणि पर्यायाने डॉलरच्या मजबुतीला प्रभावित करू शकतो. विश्लेषकांना तेलाच्या किमतीत अस्थिरता कायम राहण्याची अपेक्षा आहे, Brent Crude $96 ते $102 दरम्यान राहण्याचा अंदाज आहे. जपान सरकारकडून आणखी हस्तक्षेप केला जातो का, यावरही लक्ष राहील, ज्यामुळे USD/JPY मध्ये तीव्र चढउतार होऊ शकतात, विशेषतः जेव्हा अमेरिकेचे ट्रेझरी सेक्रेटरी जपानी अधिकाऱ्यांशी बोलतील. नॉर्वेसारखे देश कठोर धोरण अवलंबत असताना इतर देश सावध भूमिका घेत असल्याने, केंद्रीय बँकांच्या धोरणांमधील हा फरक चलन बाजाराला आकार देत राहील.