जागतिक तणावामुळे भारतीय बाजारात खळबळ! मोठ्या कंपन्यांचे **₹1 लाख कोटी** बुडाले, पण 'हे' शेअर्स वधारले!

जागतिक घडामोडींप्रति भारतीय बाजार किती संवेदनशील झाला आहे, हे या कामगिरीतील फरकावरून स्पष्ट होते. प्रमुख निर्देशांक किरकोळ वाढले असले तरी, State Bank of India (SBI) आणि Bharti Airtel सारख्या कंपन्यांच्या मूल्यात मोठी घट दर्शवते की जागतिक धोक्यांची किंवा विशिष्ट उद्योगांमधील दबावाची चिंता ही भारताच्या आर्थिक वाढीवरील आशेवर भारी पडत आहे. Reliance Industries आणि HDFC Bank मधील वाढ दर्शवते की अनिश्चिततेच्या काळात गुंतवणूकदारांनी स्थिर कंपन्यांना प्राधान्य दिले.

गेल्या आठवड्यात भारतातील मोठ्या कंपन्यांच्या बाजार मूल्यात एक लक्षणीय विभाजन दिसून आले, ज्यात अव्वल दहा कंपन्यांनी एकत्रितपणे ₹1 लाख कोटी गमावले. BSE Sensex आणि NSE Nifty मध्ये अनुक्रमे 0.53% आणि 0.74% ची वाढ झाली असली तरी, प्रमुख शेअर्सच्या मूल्यात लक्षणीय घट झाली. State Bank of India (SBI) घसरणीत आघाडीवर होते, त्यांच्या मार्केट कॅपमधून ₹44,722.34 कोटी कमी झाले, आता मार्केट कॅप ₹9,41,107.62 कोटी आहे. Bharti Airtel चे मूल्य ₹31,167.1 कोटी ने घसरून ₹11,18,055.03 कोटी झाले. Tata Consultancy Services (TCS) आणि Larsen & Toubro यांच्या मूल्यातही अनुक्रमे ₹28,456.26 कोटी आणि ₹5,371.84 कोटी ची घट झाली.

याउलट, अनेक मोठ्या कंपन्यांनी आपले बाजार मूल्य वाढवले. Reliance Industries ने ₹6,563.28 कोटी ची वाढ नोंदवली, ज्यामुळे त्यांचे मार्केट कॅप ₹19,42,866.58 कोटी पर्यंत पोहोचले आणि ते भारतातील सर्वात मौल्यवान कंपनी राहिले. HDFC Bank ने त्यांच्या मार्केट कॅपमध्ये ₹15,425.09 कोटी ची भर घातली, आता मार्केट कॅप ₹12,02,699.26 कोटी आहे, तर Bajaj Finance ₹11,486.89 कोटी ने वाढून ₹5,94,610.02 कोटी झाले. Hindustan Unilever आणि Life Insurance Corporation of India (LIC) यांनीही अनुक्रमे ₹8,763.97 कोटी आणि ₹2,751.37 कोटी ची वाढ नोंदवली. जागतिक आणि देशांतर्गत अनिश्चिततेच्या वातावरणात मजबूत कमाई आणि स्थिर दृष्टिकोन असलेल्या कंपन्यांना गुंतवणूकदारांनी प्राधान्य दिल्याचे हे दर्शवते.

गुंतवणूकदारांची सावध वृत्ती प्रामुख्याने अमेरिका आणि इराणमधील वाढत्या भू-राजकीय तणावामुळे होती. तणाव कमी होण्याची आणि तेल किमती घसरण्याची आशा मावळली, त्याऐवजी प्रादेशिक स्थिरतेबद्दलच्या चिंता वाढल्या. या जागतिक चिंतेमुळे देशांतर्गत आर्थिक वाढ आणि कंपन्यांचे निकाल झाकोळले गेले आहेत, जसे की या आंतरराष्ट्रीय घडामोडींमुळे 8 मे 2026 रोजी बाजारात घसरण झाल्याचे दिसून आले, असे अहवालात नमूद आहे.

आयटी (IT) क्षेत्रातील TCS सारखे शेअर्स सुमारे 17.65 च्या प्राइस-टू-अर्निंग (P/E) गुणोत्तरावर ट्रेड करत आहेत, जे Nifty IT निर्देशांकाच्या सरासरी 19.96 पेक्षा कमी आहे. हे दर्शवते की हा एक परिपक्व क्षेत्र आहे जिथे वाढ आधीच किमतींमध्ये समाविष्ट आहे, परंतु ते अमेरिकन टेक कंपन्यांप्रमाणे AI वर लक्ष केंद्रित करत नाहीत. TCS ने Q4 FY26 मध्ये $2.3 बिलियन पेक्षा जास्त वार्षिक AI महसूल मिळवला, जो नवीन तंत्रज्ञानातील त्यांच्या सहभागाचे संकेत देतो, परंतु नफा मार्जिन (Profit Margins) टिकवून ठेवण्यावर त्यांचा भर आहे.

बँकिंग शेअर्सचे मूल्यांकन विविध चित्र दर्शवते. ICICI Bank चे मागील बारा महिन्यांचे (TTM) P/E गुणोत्तर सुमारे 15.72 आहे, जे त्यांच्या 10 वर्षांच्या सरासरीपेक्षा कमी आहे, ज्यामुळे ते ऐतिहासिकदृष्ट्या अंडरव्हॅल्यूड (Undervalued) असल्याचे सूचित होते. LIC चे TTM P/E सुमारे 10.98 आहे, जे उद्योगाच्या सरासरीच्या तुलनेत व्हॅल्यू स्टॉक (Value Stock) म्हणून स्थान मिळवते. SBI 1.7 च्या P/B गुणोत्तरावर आणि 12.5 च्या PEG गुणोत्तरावर ट्रेड करत आहे, जे एका मोठ्या सार्वजनिक क्षेत्रातील बँकेसाठी योग्य मानले जाते, परंतु काही प्रतिस्पर्ध्यांपेक्षा जास्त आहे. HDFC Bank चे TTM P/E अंदाजे 14.78 आहे, जे क्षेत्राच्या सरासरी 9.61 पेक्षा जास्त आहे, तरीही विश्लेषक बहुतांश वेळा खरेदीची शिफारस करतात.

परदेशी संस्थात्मक गुंतवणूकदार (FIIs) 2026 मध्ये भारतीय स्टॉक्सची विक्री करत राहिले, मे महिन्याच्या सुरुवातीपर्यंत ₹2 लाख कोटी पेक्षा जास्त रक्कम काढली. या आउटफ्लोमुळे एप्रिल 2026 पर्यंत FII मालकी 14.7% च्या 14 वर्षांच्या नीचांकी पातळीवर पोहोचली. मूल्यांकन चिंता, भू-राजकीय धोके आणि इतर आशियाई बाजारांकडे झालेले हस्तांतरण ही कारणे सांगितली जात आहेत, ज्यामुळे IT आणि BFSI क्षेत्रांवर मोठा परिणाम झाला आहे. दरम्यान, देशांतर्गत संस्थात्मक गुंतवणूकदारांनी (DIIs) ₹3 लाख कोटी पेक्षा जास्त शेअर्स खरेदी केले आहेत, जे बाजारातील अस्थिरतेला आधार देत आहेत.

प्रमुख कंपन्यांसाठी विश्लेषकांची रेटिंग मिश्रित आहेत. HDFC Bank ला 38 विश्लेषकांकडून 'Strong Buy' चे एकमत मिळाले आहे, तर Bharti Airtel ला 24 विश्लेषकांकडून सरासरी 'Buy' रेटिंग आहे. State Bank of India (SBI) ला काही विश्लेषकांकडून 'Hold' रेटिंग मिळाली आहे, आणि सकारात्मक कमाईच्या दृष्टिकोन असूनही मार्जिनवरील दबावाबाबत सावधगिरी बाळगण्याचे संकेत आहेत. Reliance Industries साठी दृष्टिकोन भिन्न आहेत, काही कंपन्या 'Strong Buy' रेट करत आहेत, तर काही 'Hold' सुचवतात. ऐतिहासिकदृष्ट्या, भारतीय बाजार US-Iran तणावावर जोरदार प्रतिक्रिया देतो, ज्यामुळे शेअर्समध्ये मोठी घसरण आणि रुपयावर दबाव येतो, जसे की 8 मे 2026 रोजीच्या घटना. भारताची देशांतर्गत अर्थव्यवस्था आधार देत असली तरी, जागतिक भू-राजकीय धोके अल्पकालीन बाजारातील हालचालींवर मोठ्या प्रमाणावर परिणाम करत राहतील.

भारतातील मोठ्या कंपन्यांसाठी अनेक धोके कायम आहेत. State Bank of India (SBI) साठी, ठेवींवरील वाढलेल्या खर्चामुळे त्यांच्या नेट इंटरेस्ट मार्जिनमध्ये (NIM) मागील वर्षाच्या 3.08% वरून 2.91% पर्यंत घट झाली आहे, ज्यामुळे नफा मार्जिन कमी होत असल्याचे दिसून येते. जर व्याजदर प्रतिकूल राहिले तर यामुळे नफ्यातील वाढ मर्यादित होऊ शकते. SBI चे 1.7 P/B गुणोत्तर देखील सूचित करते की त्याचे मूल्यांकन प्रतिस्पर्ध्यांच्या तुलनेत जास्त असू शकते. आयटी क्षेत्रात, TCS च्या FY26 महसुलात 2.4% ची घट त्यांच्या नफ्याला हानी न पोहोचवता लक्षणीय वाढ साधण्याच्या क्षमतेबद्दल चिंता निर्माण करते. भारतीय IT कंपन्यांना जागतिक स्तरावर कठीण स्पर्धेचा सामना करावा लागत आहे आणि क्लायंट खर्चात AI पायाभूत सुविधांकडे संभाव्य बदल होत आहेत, जिथे त्यांच्याकडे मजबूत स्पर्धात्मक धार नसू शकते. परकीय भांडवलाचे अविरत बहिर्वाह, 2026 मध्ये ₹2 लाख कोटी पेक्षा जास्त, गुंतवणूकदारांच्या कमी आत्मविश्वासाचे संकेत देतात आणि बाजारातील वाढ मर्यादित करू शकतात. भू-राजकीय तणावामुळे कच्च्या तेलाच्या किमतींनाही धोका निर्माण होतो, ज्यामुळे भारताचा व्यापार तूट वाढू शकते, रुपया कमकुवत होऊ शकतो आणि महागाईचा दबाव निर्माण होऊ शकतो, ज्यामुळे कठीण मध्यवर्ती बँक निर्णयांची आवश्यकता भासेल.

जरी अव्वल कंपन्यांच्या व्यवस्थापनाविरुद्ध विशिष्ट अलीकडील आरोप व्यापकपणे नोंदवले गेले नसले तरी, विशेषतः बँकिंग क्षेत्रातील वाढलेले नियामक निरीक्षण लक्षणीय आहे. कॉर्पोरेट गव्हर्नन्स (Corporate Governance) आणि प्रोव्हिजनिंग नियमांमधील बदल (Provisioning Rules) यांसारख्या समस्यांमुळे बँक शेअर्सवर दबाव आला आहे. FII विक्रीचे मोठे प्रमाण हे देखील सूचित करते की जागतिक फंड उदयोन्मुख बाजारांमधील जोखीम विरुद्ध परतावा (Risk vs Reward) पुन्हा तपासत आहेत. याचा अर्थ असा की देशांतर्गत खरेदी, जरी लक्षणीय असली तरी, विशेषतः मोठ्या कंपन्यांसाठी, जे परकीय गुंतवणुकीवर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून असतात, परदेशी विक्रीचा सामना करू शकणार नाही.

पुढील काळात, HDFC Bank साठी विश्लेषकांनी 'Strong Buy' रेटिंग दिली आहे, ज्यात 33% पेक्षा जास्त संभाव्य वाढीचा अंदाज आहे. Bharti Airtel कडेही 'Buy' चे एकमत आहे, विश्लेषक सुमारे 28% वाढीचा अंदाज लावत आहेत. Reliance Industries वरील विश्लेषकांची मते बदलतात, परंतु अलीकडील अपग्रेड सकारात्मक तांत्रिक (Technicals) आणि योग्य मूल्यांकन (Fair Valuation) दर्शवतात. बाजाराची एकूण दिशा भू-राजकीय तणाव कमी होणे, स्थिर तेल किमती आणि देशांतर्गत गुंतवणूकदारांचा स्थिर प्रवाह यावर अवलंबून राहील. मे महिन्याच्या मध्यातील आगामी कमाईचे अहवाल (Earnings Reports) देखील क्षेत्राची कामगिरी आणि गुंतवणूकदारांचा मूड निश्चित करण्यात महत्त्वाचे ठरतील, ज्यामुळे आणखी वाढ किंवा अधिक सावधगिरी वाढू शकते.